En daar gaat er weer een de lucht in

Per raket vertrok een Europees ruimtevrachtschip naar ruimtestation ISS.

De ‘Jules Verne’ wordt, vol afval, weer gelost in april.

Een Ariane 5-raket bracht zondag de eerste Europese ‘ruimtevrachtwagen’ in een baan om de aarde. Foto Reuters Deze ‘Jules Verne’ brengt 76670 kilo vracht – zuurstof, water, apparatuur, brandstof, onderdelen etcetera – naar het Internationale ruimtestation Artist impression D. Ducros, AP/ESA Spectators watch from a pier as the space shuttle Endeavour launches from pad 39A at the Kennedy Space Center in Cape Canaveral, Florida, early March 11, 2008. REUTERS/Eric Thayer (UNITED STATES) REUTERS

Aan boord van een Ariane 5-raket vertrok afgelopen zondag om 5.03 uur (Nederlandse tijd) het eerste Europese ruimtevrachtschip, het ATV (Automated Transfer Vehicle) Jules Verne. Het gevaarte ging omhoog vanuit Frans Guyana, op weg naar het internationale ruimtestation ISS, dat op 400 kilometer hoogte rond de aarde cirkelt. Aan boord zijn voorraden onderdelen en brandstof.

Vorige maand, op 7 februari, is de Europese laboratoriummodule Columbus naar het ISS gebracht. Gisteren vertrok het ruimteveer Endeavour met onderdelen van de Japanse ISS-laboratoriummodule Kibo. Daarmee begint het internationale ruimtestation eindelijk echt internationaal te worden. Tot dusver was het station vooral opgebouwd uit Amerikaanse en Russische modules en werd de aanvoer verzorgd door Amerikaanse ruimteveren en Russische Sojoez- en Progress-ruimtevaartuigen.

„Met de ATV’s ‘betalen’ we de stroom-, water- en andere kosten van ruimtelab Columbus”, zegt Robert Veldhuyzen van de afdeling bemande ruimtevaart van ESA. Hij doelt op het ingewikkelde ruilsysteem van ruimtevaartorganisaties als ESA en NASA. „Maar de grotere Europese deelname aan het ruimtestation geeft ook rechten, bijvoorbeeld om bemanning te leveren.”

Nu wonen er drie astronauten in het station. Vanaf 2009 zijn dat er zes. Dan mag ESA om de anderhalf jaar een astronaut leveren: die blijft een half jaar aan boord, in plaats van enkele weken zoals tot nu toe voor Europese astronauten gebruikelijk was. Binnenkort verschijnt er, voor het eerst sinds 1992, een vacature voor ESA-astronauten. Nederlanders maken vermoedelijk geen grote kans, want landen leveren astronauten naar rato van hun financiële bijdrage. Die van Nederland is niet hoog.

Wel is er een flinke technische bijdrage van Nederland in de Jules Verne. De zestien zonnepanelen, gegroepeerd in vier kruislings uitstekende vleugels, zijn gemaakt door ruimtevaartbedrijf Dutch Space in Leiden. Het 10,3 meter lange toestel heeft vier grote motoren en een eigen besturingssysteem. Van de 20 ton gewicht is 7.667 kilogram vracht: water, zuurstof en stikstof, brandstof, kleding, voedsel, reserveonderdelen en apparatuur.

Kort na de lancering schakelde een van de vier motoren uit na een storing met de brandstofleidingen. Maar ook zonder die motor kan het vrachtschip aan het ruimtestation vastkoppelen, tijdens een geautomatiseerde procedure met een dubbel plaatsbepalingssysteem: één systeem op basis van video en beeldherkenning, een ander met radar, en gecontroleerd met navigatie op de sterren. Op die koppeling moet de Jules Verne tot april wachten. Vluchtplanners willen bij het aanmeren van de Endeavour met de Kibo geen gevaarte van 20 ton in de buurt. Bovendien moet hij getest worden.

Eenmaal gekoppeld aan het ISS wordt het ATV voor zes maanden een ‘bijkeuken’: astronauten kunnen er lading uithalen en er afval in kwijt. De vier motoren van het ATV worden ook gebruikt om het ruimtestation af en toe een duwtje te geven. De ijle atmosfeer op 400 kilometer hoogte remt het ISS een beetje af. Zonder nu en dan een duwtje zou het uiteindelijk naar beneden vallen. Het ATV wordt uiteindelijk een vuilnisvat. Na zes maanden koppelt het vaartuig af, stort zich in de aardatmosfeer, en verbrandt met afval en al.

Het ATV ontstond in 1995 op de tekentafel. Ook de laboratoriummodule Columbus, die vorige maand de lucht in ging, is veel later dan gepland gelanceerd: hij had in 1992 de ruimte in moeten gaan, 500 jaar na Columbus’ ontdekking van Amerika. Het eerste ATV is vernoemd naar een Europeaan, de Franse schrijver Jules Verne, die als een van de eersten serieus nadacht over ruimtereizen. Een paar originele aantekeningen van Verne reizen als vracht mee naar het ISS.

Volg de Ariane 5 via filmpjes en updates op arianespace.com

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Raketlancering

In het bijschrift bij het stuk En daar gaat er weer een de lucht in (woensdag 12 maart, pagina 23) staat dat op de foto een Ariane 5-raket wordt gelanceerd. Het is echter de lancering van de space shuttle Endeavour, twee dagen later.