Een hartstochtelijke leraar cultuur

De overleden Jacques Kruithof was criticus, schrijver en docent. Zijn Slotfeest is een must voor liefhebbers van onderwijs.

Jacques Kruithof in 2004 Foto Serge Ligtenberg Jacques Kruithof FOTO: Serge Ligtenberg Ligtenberg, Serge

In Amsterdam is aan de vooravond van de Boekenweek, gewijd aan het thema ‘oude mensen’, de schrijver, literatuurcriticus en bevlogen docent Jacques Kruithof overleden. Hij werd nog geen 61 jaar oud. Een venijnige slokdarmkanker waarmee hij een jaar heeft geworsteld, werd hem fataal.

Kruithof, geboren in Rotterdam, was een klassieke cultuurminnaar; zijn belangstelling voor literatuur, beeldende kunst en moderne klassieke muziek was enorm. In de jaren zestig ontsnapte hij uit zijn cultuurarme gereformeerde milieu, door in Amsterdam Nederlands te studeren.

Hij ontwikkelde zich tot een erudiet kunstcriticus, onder andere bij Vrij Nederland en het Nieuw Wereldtijdschrift. Ook schreef hij enkele studies zoals De bewoonde wereld (1972); over de interpretatie van poëzie, Zegge en Schrijve’(1974) met essays over Koolhaas en enkele werken over Robert Musil en Marcel Proust. Tenslotte publiceerde hij poëzie en proza, zoals de dichtbundel Slaapvertrek (1984), de roman Het lied van de houtduif' (1989) en Slotfeest (2004).

In 2006 verscheen van hem het pamflet Je moet niet doen of alles hetzelfde is, waarin hij zich keerde tegen de gelijkschakeling van de kunst door anti-elitaire postmodernisten of populisten die bij gebrek aan smaak en kennis weigeren hiërarchie aan te brengen in cultuuruitingen (En Proust op één lijn stellen met Kuifje)

Zijn chef d’oeuvre is ongetwijfeld zijn omvangrijke Bildungsroman Slotfeest, verkapte memoires waarin hoofdpersoon Melchior zijn intellectuele en emotionele ontwikkeling beschrijft. Onder schuilnamen spelen vele van zijn vrienden uit de culturele wereld, zoals Paul de Wispelaere en en Pierre H. Dubois er een rol in. Slotfeest is verplichte literatuur voor iedereen die het onderwijs en vooral het literatuuronderwijs een warm hart toedraagt. Na twintig jaar voorbeeldig te hebben lesgegeven aan een lerarenopleiding in Amsterdam werd Jacques Kruithof daar ‘wegbezuinigd’, iemand met zoveel bagage, met zoveel hartstocht voor het overdragen van kennis en schoonheidsbeleving, daar was geen behoefte meer aan.

Je zou denken dat een ‘overtollig’ verklaarde docent als Kruithof verbitterd zijn einde tegemoet is gegaan. Niets is minder waar. In Slotfeest verzucht de hoofdpersoon: „Gesteld dat mij te zijner tijd een lucide sterfbed gegund is, een laatste ‘rendez-vous met zichzelf’, om met Proust te spreken (dus niet: het verkeerde vliegtuig, een hartstilstand in de boekwinkel, een slangenbeet in donker Afrika) – ik zou willen dat mijn leven zich dan aftekent als een consistent verhaal, want dan zou ik vinden dat mijn leven ‘zin’ heeft gehad. Een soort van zin.” Volgens zijn vrouw Rosita Wouda, is Jacques Kruithof zo’n lucide ‘rendez vous met zichzelf’ gegund geweest.