Een allemansvriend die geen kleur bekent

Nieuwsanalyse

ANC-leider Zuma wil vrienden zijn met iedereen, links en rechts, blank en zwart. Hij schept aldus erg hoge verwachtingen voor als hij straks president is.

Jacob Zuma viert zijn vijfde huwelijk, in januari, volgens Zulu-tradities. Zuma hoopt volgend jaar president van Zuid-Afrika te worden. Foto AP Newly elected African National Congress (ANC) President Jacob Zuma, left, celebrates as he weds his 33 year-old wife Nompumelelo Ntuli, unseen, during their Zulu traditional wedding in Nkandla, 400km north of Durban, South Africa, Saturday, Jan. 5, 2008. The ruling ANC said on Tuesday that the party president Zuma would be its candidate for the national election in 2009 despite his pending trial on charges of corruption, money laundering, fraud and racketeering. (AP Photo) ** SOUTH AFRICA OUT, NO ARCHIVE ** Associated Press

Er vloeiden tranen deze week, toen de nieuwe leider van regeringspartij ANC, de Zulu Jacob Zuma, aan tafel ging met de vakbond voor blanke arbeiders, Solidariteit. Vlak voor Zuma het spreekgestoelte beklom werd er viool gespeeld, en een refrein gezongen uit een gedicht van de Afrikaner schrijver Koos Du Plessis: „Laat my nooit die grond verlaat nie.” De zangers zongen het daarna ook in het Zulu, opdat de boodschap Zuma niet zou ontgaan. Zuma vond het prachtig, zei hij na afloop. „Ik wil de CD kopen.” En heel de zaal dacht: zo gek is die Zuma nog niet.

De nieuwe ANC-leider zei nog meer die avond. Hij zei dat hij geschokt was te horen dat blanken het slachtoffer werden van ‘regstellende actie’, het beleid van positieve discriminatie voor zwarte werkers. Bezorgd was hij over de mededeling dat steeds meer blanken het land verlaten omdat ze geen werk kunnen krijgen, om hun huidskleur. Ik ben tegen discriminatie zei Zuma, „daar heb ik mijn hele leven tegen gevochten”. En hij zei: „Ik ben een Afrikaner.”

Hoe warm zijn geruststellende opmerkingen die avond ook werden ontvangen, de dagen erna kon niemand het puzzelstuk Zuma nog leggen. Want had Zuma daags tevoren, in gezelschap van de zwarte vakbondskoepel Costatu, niet gezegd zijn leven te willen geven voor de rechten van zwarte arbeiders? En had hij vlak dáárvoor in een interview met een blad dat wordt gelezen door bedrijfsdirecteuren niet gezegd dat hij versoepeling van het arbeidsrecht wil overwegen, goed voor bedrijven, maar een gruwel voor de vakbonden?

Sinds zijn spectaculaire verovering van het partijleiderschap op het ANC-congres in december, speelt Zuma allemansvriend. Hij schoof in drie maanden tijd aan bij meer belangengroepen en gaf meer interviews dan zijn stijve voorganger Mbeki in tien jaar tijd deed. Of Zuma nu lunchte met de club voor zwarte journalisten (geen blanken welkom), langsging bij blanke boeren, of dineerde met de joodse gemeenschap, als een kameleon paste hij zijn mening aan, aan zijn gezelschap. Zuma blijkt even polygaam in zijn standpunten als in zijn keuze van zijn vrouwen. De chief trouwt binnenkort zijn zesde echtgenote.

Hij flirtte openlijk met het idee van herinvoering van de doodstraf, ook al staat het haaks op de grondwet en het beleid van het ANC, dat tijdens de apartheid tientallen kameraden aan de galg verloor. In een interview met de Britse zakenkrant Financial Times zei hij dat de werkelijke macht in Zuid-Afrika niet ligt bij de regering en president Mbeki, nog tot 2009 aan de macht, maar bij de partij die Zuma leidt, het ANC. „Als hij [Mbeki] geen onderdeel is van het ANC-leiderschap, heeft hij geen gezag.” De heftige reacties die zijn uitspraken uitlokken, weert Zuma af met „ik ben verkeerd geciteerd”.

Zijn gedraaikont is symptomatisch voor Zuma’s opmars naar de macht. Zijn overwinning op Thabo Mbeki afgelopen december leunde op een brede coalitie van Mbeki-haters. Links en rechts. Zwart en blank. De vakbonden en de linkse denkers in de partij schoven Zuma naar voren in de hoop de neoliberale koers van de regering te kunnen bijsturen. De ongeschoolde Zuma zou weten wat armoede is. Waar Mbeki vooral zijn oren liet hangen naar de wensen van de zakenwereld, zou Zuma zijn wortels in het verpauperde platteland niet vergeten.

Maar Zuma heeft de steun van rijke zakenmensen even goed nodig, al is het maar om zijn dure polygame levensstijl te financieren. Vandaag probeerde hij voor het Constitutionele Hof de strafzaak te dwarsbomen waarin hij wordt beschuldigd van een corrupte relatie met zakenman Schabir Shaik, die jarenlang de familie Zuma op de been hield. In het nieuwe Zuma-vriendelijke ANC-bestuur zitten talloze zakenmensen die een investeringsvriendelijk beleid verwachten. Onder hen is de multimiljonair Tokyo Sexwale, die Zuma’s verkiezingscampagne voor het partijleiderschap financierde.

Zuma kan zijn kleur nog niet bekennen, niet zo vlak voor de corruptierechtszaak die in augustus van start gaat, negen maanden voor de verkiezingen. De vakbonden heeft hij nodig in zijn strijd voor zijn onschuld. Zij zijn degenen die straks de massademonstraties moeten organiseren voor de rechtszaal en de spandoeken met Zuma als slachtoffer van een politieke samenzwering moeten schilderen. De vakbonden blijken zelfs bereid om in zijn naam de geloofwaardigheid van de rechterlijke macht in diskrediet te brengen, mocht hij worden veroordeeld.

De steun van de rijken en de bedrijven is van later zorg. Die heeft Zuma pas nodig als hij straks echt baas wordt van het Zuid-Afrika dat investeerders wil blijven trekken. Veelzeggend was dat Zuma dit jaar voor het eerst Zuid-Afrika vertegenwoordigde op het World Economic Forum in Davos en zelfs langsging bij de oliebaronnen in Texas. Het grootkapitaal charmeert hij het liefst op reis in het buitenland, buiten het zicht van vakbonden en socialisten. De nieuwe ANC-leider beseft dat de echte Zuma pas kan opstaan, als duidelijk is waar hij de komende jaren gaat doorbrengen. Achter de tralies, of op de troon van de president van Zuid-Afrika.