Druk faxverkeer en dan niets meer

Het plotselinge vertrek van Johan Cruijff als adviseur van Ajax staat niet op zich.

Cruijff stond in 1993 ook al tegenover Van Basten toen hij geen bondscoach werd.

Johan Cruijff, geïnterpreteerd door beeldhouwer en ontwerper Eric Claus. Foto Vincent Mentzel Beelden en schetsen, van Johan Cruijff ,gemaakt door de beeldhouwer,ontwerper Eric Claus in het Museum Beelden aan Zee. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Den Haag, 24 april 2007 Mentzel, Vincent

Als het Nederlands elftal zich in november 1993 dankzij een overwinning op Polen plaatst voor het WK in de Verenigde Staten, vliegt Jos Staatsen naar Barcelona om Johan Cruijff te polsen voor het bondscoachschap van Oranje. Optimistisch gestemd keert de inmiddels overleden voorzitter betaald voetbal van de KNVB terug van zijn missie. „Cruijffs eisen zijn alleszins redelijk”, laat Staatsen weten. „We moeten in overleg met hem zulke voorwaarden scheppen dat hij ook de best denkbare staf meekrijgt naar Amerika. Ik denk dat we een belangrijke stap in de goede richting hebben gezet. Cruijff zal in elk geval voor de WK-loting op 19 december in Las Vegas zijn beslissing kenbaar maken.”

Op zijn wekelijkse persconferentie in Camp Nou is de toenmalige trainer van FC Barcelona een stuk gereserveerder. „De KNVB en ik moeten nu ons huiswerk afmaken. Er is geen haast bij. Het WK is pas in juni”.Zowel Cruijff als de KNVB draagt het ‘huiswerk’ over aan advocaten. Zij beginnen een druk faxverkeer dat een dramatische ontknoping krijgt.

Een reconstructie:

Maandag 13 december 1993. In diverse faxen komen de advocaten tot de conclusie dat de afspraken over de honorering moeten worden herzien. Cruijff zou eerder hebben gezegd dat de vergoeding hem niet interesseerde. Slechts fiscale plooien zou zijn advocaat nog moeten zien glad te strijken. Maar met ‘fiscale zaken’ bedoelde de voormalige voetballer alles wat met geld te maken heeft. Cruijff is commerciëler geworden. Door een verkeerde investering in een varkensfokkerij van huisvriend Michel Basilevitsj is hij aan het einde van zijn voetballoopbaan zelfs tijdelijk in de rode cijfers beland.

Woensdag 15 december 1993. Cruijffs advocaat prof.dr. Harrie van Mens stelt de KNVB het volgende voor: Cruijff wil 10 procent van de nettowinst die de KNVB aan het WK verdient. Hij wil een garantiebedrag en premies. Er moet een apart contract komen voor het gebruik van Cruijffs naam, faam en beeltenis. Als dat voor 31 januari niet is geregeld, heeft Cruijff alsnog het recht op te zeggen.

Donderdag 16 december 1993. Van Mens zet de KNVB onder druk met de opmerking: „Als u niet met onze redelijke voorstellen akkoord gaat, heeft u veel uit te leggen aan voetbalminnend Nederland. Het is voor mijn cliënt onbegrijpelijk dat u zoveel haast heeft.”

Vrijdag 17 december 1993. Staatsen verstuurt voor zijn vertrek naar Las Vegas een laatste fax aan Cruijff als noodkreet om snel tot zaken te komen. Ook zoekt hij telefonisch contact. Staatsen krijgt een dienstmeisje aan de lijn. Ze zegt niet te weten waar de heer des huizes uithangt.

Zaterdag 18 december 1993. De advocaten van Cruijff en de KNVB komen tot de conclusie dat de breuk definitief is. Staatsen stuurt Cruijff na de persconferentie nog een fax. Hij laat weten dat het hem buitengewoon spijt dat hij niets meer van Cruijff heeft gehoord. Tot slot wenst Staatsen hem alle goeds toe. Ook hierop komt geen reactie.

In Las Vegas Hilton brengt de KNVB het nieuws naar buiten. Het is alsof een lang voorgenomen huwelijk op het laatste moment wordt afgeblazen. Staatsen meldt „met pijn in het hart” dat de KNVB niet meer in zee wil met Cruijff. Dick Advocaat, die Oranje kwalificeerde voor het WK, blijft bondscoach. „De persoon Johan Cruijff verschilt ongelooflijk van wat de BV Cruijff bij monde van de advocaat uitstraalt. We hebben herhaaldelijk faxen gekregen van de advocaat waarvan de inhoud in strijd was met hetgeen Johan en ik hadden afgesproken. We vroegen ons af waarmee we in ’s hemelsnaam bezig waren.”

Van Mens geeft later in een tv-programma van Frits Barend en Henk van Dorp namens Cruijff tekst en uitleg. De advocaat vindt het onbegrijpelijk dat Staatsen een noodfax heeft gestuurd als de KNVB Cruijff daadwerkelijk als bondscoach wilde hebben. Van Mens heeft het vermoeden dat de bond naar mogelijkheden heeft gezocht om onder de overeenkomst uit te komen.

Een aantal complexe factoren heeft volgens Staatsen een snelle overeenkomst met Cruijff verhinderd. Zo zou Cruijff alleen tenues van Cruyff Sportswear willen dragen. Cruijff heeft een honorering geëist die twee keer zo hoog is als die van de spelers. Vervolgens vraagt Cruijff ook 10 procent van het bedrag dat de KNVB aan het WK overhoudt. Staatsen: „Ik heb Cruijff gevraagd of hij ook bereid is eventuele tekorten aan te zuiveren.”

Cruijff geeft in Barcelona een toelichting: „De liefde moet van twee kanten komen. Als we eerste zouden worden, wilde ik ook mee verdienen.” Marco van Basten, later uitgeschakeld door een chronische enkelblessure, voelt zich bedrogen door zijn voormalige leermeester. Als Cruijff in een tv-interview met Barend & Van Dorp over de financiële aspecten begint, heeft Van Basten er genoeg van. „Het is gek dat je steeds over geld praat. Daar gaat het toch helemaal niet om?”

Onder druk gezet door Van Basten onthult Cruijff dat het financiële geschil tussen hem en de KNVB ging om en bedrag van 75.000 gulden (nu 34.000 euro) en een blazer met logo. Van Basten wendt zich rechtstreeks tot Cruijff en zegt: „Jij hebt de KNVB de kans gegeven zonder gezichtsverlies „nee” te zeggen. Jij had toch een keer kunnen bellen voor de deadline?!” Stilte. De spraakwaterval Cruijff heeft geen weerwoord.

De reconstructie verscheen in uitgebreide versie in het boek ‘Een elftal bondscoaches’ van Koen Greven en Erik Oudshoorn.

    • Erik Oudshoorn
    • Koen Greven