De zwakte van Mak

Geert Mak zat eergisteren bij Pauw en Witteman om over zijn succesvolle televisieserie In Europa te praten. Oorspronkelijk zou historicus Willem Melching ook aanschuiven, maar amateurhistoricus Mak wilde dat alleen als de eindredacteur van de serie er ook bij zou zijn. Dat kon niet: exit Melching. Melching schreef in het Historisch Nieuwsblad en de Volkskrant dat de serie haar feiten niet op een rij heeft en dus een plat historisch beeld schetst. Mak antwoordde dat de makers verantwoordelijk zijn voor de inhoud van de serie, en dat zijn boek In Europa wél genuanceerd is. Dat is flauw. Het gezicht van de serie wil wel de lof, maar niet de kritiek ontvangen. Bovendien leent iemand met zo’n zorgvuldig gecontroleerd imago zijn werk niet zonder inhoudelijke inspraak aan een roedel televisiemakers.

Historici zijn doordrenkt van ‘de taak van de historicus’: het ontkrachten van mythen over de geschiedenis. Zij zien zichzelf als de beschermers van de historische waarheid. Maar de historische waarheid verandert continu. Al die perspectiefveranderingen en nuances moeten zij overbrengen aan het publiek, dat hongert naar een samenhangend en spannend verhaal. Groot is de frustratie als zelfverklaarde geschiedkundigen het publiek in vervoering brengen, niet gehinderd door een strenge taakopvatting.

Ook amateurhistorici zijn gefrustreerd. Als vrije jongens moeten zij zich afzetten tegen iedereen met een ‘papiertje’. Geschiedenis, dat is toch geen vak? Die boeken kun je toch gewoon zelf lezen? Dit anti-autoritaire enthousiasme voor het verleden brengt vaak ongecompliceerde visies voort. Historische clichés kunnen eindeloos herontdekt worden, decennia nadat de wetenschap ermee afrekende. Dat Duitsers een autoriteitminnende massa waren, bekt nu eenmaal lekker.

Wie de autoriteit van de historicus aanneemt, wie zich kleedt in de dracht die kennis van de ‘historische waarheid’ uitstraalt, mag kritiek van zijn collega’s verwachten. Ook als je werk de geschiedenis „voor honderdduizenden” ontsluit, zoals Mak nooit nalaat te vermelden. Handelen vanuit nobele motieven maakt iemand niet immuun voor kritiek op dat handelen of de gevolgen ervan.

Merel Boers

    • Merel Boers