De eigen les is nog niet geleerd Keuzevrijheid leraar enige twistpunt

Nieuwsanalyse Druk vernieuwingen in het onderwijs niet door, zei de commissie-Dijsselbloem. En wat gebeurt er nu met de gratis schoolboeken?

De beslissing over de invoering van gratis schoolboeken is eigenlijk niet gisteren gevallen, maar al op 30 september 2006. Op die dag namen CDA en PvdA dit op in hun verkiezingsprogramma. Nu deze coalitiepartijen van alle kanten kritiek krijgen, zeggen ze dat ze hun belofte aan de kiezer moeten waarmaken. Gratis schoolboeken staan immers in het coalitieakkoord.

Nog maar een maand geleden presenteerde Tweede Kamerlid Jeroen Dijsselbloem (PvdA) het rapport over onderwijsvernieuwingen dat aan elke discussie een einde moest maken. Wat zei hij ook alweer over regeerakkoorden? Het bereiken van politieke doorbraken woog in de jaren negentig „zwaarder dan het betrekken van het onderwijs bij de vormgeving van de onderwijsvernieuwing”.

Dijsselbloem lijkt alweer vergeten. Aanvankelijk waren de geluiden over gratis schoolboeken overwegend positief. Daar kwam een eind aan toen overheid en scholen zich realiseerden dat Europa voorschrijft dat de boeken Europees moeten worden aanbesteed. Omdat elke leverancier daarbij een even grote kans moet krijgen, lijkt het er nu op dat leraren niet meer zelf hun boeken mogen uitkiezen.

Dijsselbloem is geen onderwijswoordvoerder. Zijn partij heeft nu vóór gratis schoolboeken gestemd. Tofik Dibi (GroenLinks), lid van de commissie-Dijsselbloem, is wél onderwijswoordvoerder. Hij lijkt zijn eigen rapport beter te hebben gelezen.

In het Kamerdebat over de schoolboeken haalde Dibi, wiens partij eerder een warm pleitbezorger was van de gratis boeken, een lijstje met aanbevelingen aan uit het rapport-Dijsselbloem. Toekomstige onderwijsvernieuwingen moeten gebaseerd zijn op een heldere, wetenschappelijke probleemanalyse. De noodzaak van ingrijpen door de overheid moet zijn aangetoond. Er moeten alternatieve oplossingen zijn overwogen. En er moet voldoende draagvlak, geld, expertise en tijd zijn.

Voldoen de gratis boeken aan deze criteria? Dibi citeerde de Raad van State, die zei dat onduidelijk is welk probleem de gratis boeken moeten oplossen, dat de noodzaak van overheidsinterventie niet is aangetoond en dat het wetsvoorstel te vrijgevig is. Scholen klagen over een gebrek aan tijd, geld en expertise. En vrijwel alle betrokkenen in het onderwijs zijn tegen. Op de ouders na, want die zien graag een douceurtje tegemoet.

Wat zeggen de voorstanders? Dat het debat over ‘Dijsselbloem’ nog moet worden gevoerd, en dat ze daar niet op vooruit kunnen lopen. Dat de gratis schoolboeken geen onderwijsvernieuwing zijn, dus dat de criteria van Dijsselbloem hier niet van toepassing zijn.

Vervolg schoolboeken: pagina 2

Keuzevrijheid leraar enige twistpunt

Vervolg Schoolboeken van pagina 1

De voorstanders hebben ook inhoudelijke argumenten voor de gratis schoolboeken.

De prijs van de boeken is de afgelopen jaren fors gestegen. De schoolboekenmarkt werkt onvolmaakt, wat de boeken duur houdt. En Nederland heeft in 1978 een internationaal verdrag ondertekend waarin staat dat onderwijs ‘free’ moet zijn. Voorstanders vertalen dat met ‘gratis’, tegenstanders met ‘vrij toegankelijk’. Op dit moment krijgen mensen met een laag inkomen al een tegemoetkoming.

In de Kamer vormt de gehele oppositie nu een blok tegen gratis schoolboeken. Hoewel de Kamermeerderheid niet in gevaar is, hebben vijf oppositiepartijen gevraagd om een derde debat.

VVD, PVV en D66 zijn mordicus tegen gratis schoolboeken. Zij vinden dat de overheid betere dingen kan doen met de 210 miljoen euro die het plan elk jaar kost. Investeren in de kwaliteit van het onderwijs bijvoorbeeld. De SP en GroenLinks waren voorstander. Nu niet meer. Zo wil de SP niet dat scholen met Brusselse procedures worden geconfronteerd.

In de derde debattermijn van de Kamer, later deze week, zal er hoogstwaarschijnlijk niet veel veranderen. Het enige discussiepunt is nog de keuzevrijheid van de leraar. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) heeft toegezegd dat scholen „tot op het ISBN-nummer” zelf mogen zeggen welke boeken ze willen, als ze maar op de juiste wijze aanbesteden. Een van haar juridische adviseurs is de landsadvocaat.

Andere juristen hebben er op gewezen dat deze stelling pertinent in strijd is met de bedoelingen van het Europees aanbesteden. Als een school een bepaalde titel noemt, maakt maar één leverancier kans op de opdracht. Dat zou geen stand houden voor het Europees Hof.

In april vergadert de Kamer over ‘Dijsselbloem’. Een volgende vernieuwing dient zich al aan: de volledige invoering van het competentiegerichte leren in het mbo, per 2010. De vraag is, of dat aan Dijsselbloems criteria voldoet.

Weer een onbezonnen vernieuwing? nrc.nl/discussie

    • Derk Walters