Twee toplullen converseren eindeloos

Malpensa. Foto Ben van Duin Duin, Ben van

Theater

Malpensavan Ilja Leonard Pfeijffer door Annette Speelt.

Gezien: 8/3 Theater a/h Spui, Den Haag. Tournee t/m 13/5. Info: 070-3465272 en www.annettespeelt.nl. **

„Iedereen rustig blijven!” roept een man naar de mensen in de zaal. Zij zijn, voor even, in vliegtuigpassagiers veranderd en de man is bezig met een kaping. Maar dan gaat het zaallicht weer aan. De voorstelling begint opnieuw.

Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer bedacht voor zijn stuk Malpensa een valse start – die valse verwachtingen wekt. Wie meent een spannende kaping te zien te krijgen, komt bedrogen uit. De in de ondertitel aangekondigde ‘anderhalf uur uit het leven van een zelfmoordterrorist’ blijkt anderhalf uur conversatiedrama, niets meer en niets minder.

Twee naast elkaar gezeten mannen praten. Meer langs elkaar heen dan met elkaar, maar toch: in plaats van met daden vullen zij de tijd met woorden. Ze zijn wel van plan hun vertraagde vliegtuig op te blazen, maar daar merk je steeds minder van. Het lijkt Pfeijffer vooral om de relatie tussen beide mannen te gaan, en om mannen in het algemeen.

Die maken in Malpensa geen al te beste beurt. Thijs Römer en Michel Sluysmans, leiders van het gezelschap Annette Speelt, spelen de heren Thijs en Michel, twee ‘toplullen’ volgens henzelf. Twee ‘durfkapitalisten’ ook, die in de geldhandel hun Ferrari’s en Porsches verdienen. Behalve met auto’s amuseren zij zich met vrouwen, ofwel: met ‘smegma-snollen’. Echte mannen koesteren een diepe verachting voor vrouwen, zwarten en homo’s, als je op Thijs’ stoere praatjes mag afgaan. Dat de vlijtig met Thijs mee-orerende Michel ten slotte als homo uit de kast komt is een mooie clou.

Pfeijffer, schrijver van dichtbundels als Het glimpen van de welkwiek en romans als Het ware leven, goochelt op barokke wijze met taal. De virtuoze vuilbekkerij in zijn tweede toneelstuk Malpensa doet aan de snelle toneeltaal van de jonge Britse dramaschrijver Mark Ravenhill denken.

Maar Pfeijffers satire op het moderne kapitalisme gaat minder diep. Zo ontmaskert hij de geldhandel niet als zwendel of iets dergelijks. Bij hem is de enige ontmaskering iets persoonlijks: om veiligheidsredenen doen de twee wachtende terroristen alsof ze elkaar niet kennen. Hun geveinsde vreemdheid voor elkaar blijkt echter dan zij ooit vermoedden, want beide mannen, zo merken ze op het laatst, bewonderden jarenlang slechts het spel dat zij voor elkaar speelden.

Zulke subtiliteiten komen bij het lezen van het stuk beter tot hun recht dan bij het kijken naar de voorstelling. Annette Speelt, dat toch al ervaring met een Pfeijffer heeft opgedaan, en wel met de zedenschets De eeuw van mijn dochter, maakt de fout de regieaanwijzingen van de auteur letterlijk op te laten zeggen. Die lange lappen tekst in de derde persoon halen de vaart eruit en leiden af van de dubbele bodems in het spel. Een gemiste kans.