Schelden gaat in elk land anders

Wat zegt iemand tegen een persoon die ruw tegen hem of haar aanbotst zonder excuses aan te bieden? Dat hangt af van in welk land het gebeurt. Duitsers en Amerikanen zullen diegene uitschelden voor iemands achterwerk, Spanjaarden noemen hem of haar een idioot. Kroaten halen het mannelijk geslachtsdeel erbij en Fransen het vrouwelijke, ongeacht het geslacht van de onbeleefde botser. Nederlanders maken dat onderscheid wel: die schelden een man uit voor de mannelijke en een vrouw voor de vrouwelijke genitaliën. Mannen en vrouwen schelden ongeveer evenveel en even grof, ongeacht waar ze vandaan komen.

Groningse psychologen hebben met buitenlandse collega’s geïnventariseerd welke scheldwoorden studenten uit elf verschillende landen in de hierboven beschreven situatie geneigd zijn te gebruiken (International Journal of Intercultural Relations, maart 2008). Het onderzoek, waaraan bijna 3.000 studenten deelnamen, is een uitbreiding van een studie uit 2005, waarbij alleen Spanje, Duitsland en Nederland werden onderzocht. Destijds scholden Nederlanders nog meer met ziektes, maar de genitaliën staan hier nu duidelijk op één.

Voor een deel kunnen de verschillen in scheldwoorden verklaard worden door verschillen in cultuur – de psychologen gaan ervan uit dat mensen schelden om te raken en dat een scheldwoord dus belangrijke waarden in een cultuur weerspiegelt. In Duitsland wordt bijvoorbeeld veel met uitwerpselen en achterwerk gescholden, wat op een preoccupatie met reinheid lijkt te duiden die Nederlanders vrijwel geheel ontberen.

Maar vaak is het de onderzoekers onduidelijk waarom bepaalde scheldwoorden in een bepaalde cultuur zoveel voorkomen. Zo komt de preoccupatie met mannelijk seksueel tekortschieten die in de Italiaanse scheldwoorden wel aanwezig is, in andere macholanden als Spanje en Griekenland bijvoorbeeld nauwelijks terug. En in het protestantse Noorwegen worden hel en duivel er vaak bij gehaald, maar waarom alleen daar? Dat moet vervolgonderzoek allemaal uitwijzen.

    • Ellen de Bruin