Pleister voor het hart

prof. Christine Mummery Europa, Nederland, Utrecht, 14-02-2007 Universiteit Utrecht, Huybrechts laboratorium Christine Mummery , hoogleraar ontwikkelingsbiologie in Utrecht en toponderzoekster op gebied van stamcellen. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Stamcelonderzoekers worden achtervolgd door wanhopige patiënten en familieleden, die hun laatste hoop op het stamcelonderzoek hebben gevestigd. „Moet ik naar China? Naar Turkije? Naar Mexico? Moet ik navelstrengbloed van mijn kind laten invriezen?” Wat is de stand van zaken in het stamcelonderzoek?

„Het invriezen van navelbloed voor privé-doeleinden is onzin”, zegt ontwikkelingsbioloog Christine Mummery. „En het stamcelonderzoek blijkt veel complexer dan we ooit hadden gedacht. Ethische en wettelijke problemen zijn min of meer opgelost en we kunnen genoeg stamcellen kweken om mee te experimenteren. Maar pas na de eerste proeven snappen we hoe moeilijk het is om beschadigde organen te repareren.” Zelf onderzoekt ze het verbeteren van de hartfunctie via stamcellen.

Wat wilt u bereiken?

„Na een hartinfarct verlies je hartcellen en gaat je hart minder goed pompen. Vijf jaar geleden dachten we zo’n beschadigd hart te kunnen repareren door het inspuiten van stamcellen die zich dan tot nieuwe hartcellen zouden ontwikkelen. Daarvoor zou je eigen cellen van de patiënt, liefst beenmergcellen, kunnen gebruiken. Maar die volwassen beenmergcellen veranderen niet in nieuwe hartcellen.”

Dus het werkt niet?

„De eerste maanden zie je het hart wel iets beter functioneren. Maar op termijn is de patiënt niet beter af, behalve misschien na een heel zwaar infarct.

„In andere proeven maakten we hartcellen uit embryonale stamcellen en spoten die in. Ze blijken wel te overleven, tenminste bij muizen en ratten. Maar te midden van het littekenweefsel na een hartinfarct gaan die nieuwe hartcellen niet gemakkelijk in de goede richting liggen. Ze integreren slecht in het lichaamsweefsel.”

Is er ook goed nieuws?

„We hebben inmiddels honderden cellijnen, waaruit we allerlei soorten menselijke cellen goed kunnen kweken. Ik verwacht zeer binnenkort veel betere testsystemen voor nieuwe medicijnen. Zo kun je menselijke hartcellen in een kweekbakje laten kloppen en kijken of een nieuw medicijn die hartcellen beter laat samentrekken. Medicijnonderzoek kost miljarden. Veel kandidaten die jarenlang in muizen of konijnen zijn getest vallen uiteindelijk nog af wegens bijwerkingen in de mens. Dat onderzoek kan straks veel beter en goedkoper, met minder dierproeven en minder risico’s. In de loop van dit jaar gaat mijn onderzoeksgroep over naar Leiden om hieraan te werken. Ook willen we hartcellen gaan kweken uit stamcellen van de huid. En misschien kun je beschadigde organen repareren in plaats van ze geheel te vervangen. ”

Bent u van nature een optimist?

„Ja, natuurlijk. Anders moet je niet in de wetenschap gaan. Er zijn altijd proeven die tegenvallen. Daar leer je ook veel van.”

    • Marion de Boo