Navelbloed is niet nodig

Zondag spreekt prof. Christine Mummery van het Hubrecht Laboratorium en de Universiteit Utrecht over stamcelonderzoek.

Stamcelonderzoekers worden achtervolgd door wanhopige patiënten en familieleden, die hun laatste hoop op het stamcelonderzoek hebben gevestigd. ‘Moet ik naar China? Naar Turkije? Moet ik navelstrengbloed van mijn kind laten invriezen?’ Wat is de stand van zaken in het stamcelonderzoek?

„Het invriezen van navelbloed voor privé-doeleinden is onzin”, zegt ontwikkelingsbioloog Christine Mummery. „En het stamcelonderzoek blijkt veel complexer dan we ooit hadden gedacht. Ethische en wettelijke problemen zijn min of meer opgelost en we kunnen genoeg stamcellen kweken om mee te experimenteren. Maar pas na de eerste proeven snappen we hoe moeilijk het is om beschadigde organen te repareren.” Zelf onderzoekt Mummery het verbeteren van de hartfunctie via stamcellen.

Wat wilt u bereiken?

„Na een hartinfarct verlies je hartcellen en pompt je hart minder goed. Vijf jaar geleden dachten we zo’n beschadigd hart te repareren door het inspuiten van stamcellen die zich dan tot nieuwe hartcellen zouden ontwikkelen. Daarvoor zou je cellen van de patiënt, liefst beenmergcellen, kunnen gebruiken. Maar die volwassen beenmergcellen blijken niet in nieuwe hartcellen te veranderen.”

Dus het werkt niet?

„De eerste maanden zie je het hart wel iets beter functioneren. Misschien stimuleren die ingespoten beenmergcellen het ontstaan van nieuwe bloedvaten, misschien geven ze een groeifactor af die hartcellen minder snel laat afsterven. Maar op termijn is de patiënt niet beter af, behalve misschien na een heel zwaar infarct.

„In andere proeven maakten we hartcellen uit embryonale stamcellen en spoten die in. Ze blijken wel te overleven, tenminste bij muizen en ratten. Maar te midden van al dat littekenweefsel na een hartinfarct gaan die nieuwe hartcellen niet gemakkelijk in de goede richting liggen. De koppeling met het oorspronkelijke lichaamsweefsel blijkt erg moeilijk. Dat blijkt ook op andere fronten, bijvoorbeeld als je nieuwe zenuwcellen uit stamcellen wilt vormen.”

Is er ook goed nieuws?

„We hebben inmiddels honderden cellijnen, waaruit we allerlei soorten menselijke cellen goed kunnen kweken. Ik verwacht zeer binnenkort veel betere testsystemen voor nieuwe medicijnen. Zo kun je menselijke hartcellen in een kweekbakje laten kloppen en kijken of een nieuw medicijn die hartcellen beter laat trekken. Medicijnonderzoek kost miljarden. Dat kan straks beter en goedkoper, met veel minder dierproeven en minder risico’s. In de loop van dit jaar gaat mijn onderzoeksgroep over naar Leiden om hieraan te werken. We willen ook hartcellen kweken uit stamcellen van de huid. Misschien kun je beschadigde organen repareren door in plaats van losse stamcellen complete stukjes weefsel, die al ‘goed in de steigers staan’, te transplanteren, als een ‘pleister’ voor het hart. Dan zullen die hartcellen ongetwijfeld beter overleven.”

Bent u van nature een optimist?

„Ja, natuurlijk. Anders moet je niet in de wetenschap gaan. Er zijn altijd zoveel proeven die tegenvallen. Daar leer je ook veel van.”

Zondag om 11 uur spreekt Christine Mummery (‘Aarde lacht, aarde huilt’): Paradiso, Amsterdam.

    • Marion de Boo