Kredietcrisis gaat nieuwe fase in

Nu de Amerikaanse economie wankelt gaat de hardnekkige kredietcrisis op de financiële markten een nieuwe en gevaarlijke fase in.

Er zijn beeldmerken voor radioactieve straling, voor biologisch gevaarlijke stoffen en gif. Wordt het op de financiële markten en in de wereldeconomie langzamerhand niet tijd voor een logo voor ‘financiële besmetting’?

Sinds ongeveer een jaar geleden de eerste tekenen van een crisis op de Amerikaanse hypotheekmarkt zichtbaar werden, is elk doemscenario telkens weer overtroffen.

Begin jaren negentig keek het Westen meewarig naar Albanië, dat zijn hermetische socialisme achter zich liet. De Albanese bevolking bracht zijn spaargeld massaal naar piramidefondsen die torenhoge rentes beloofden. Ze was behoorlijk onder de indruk van deze zegening van het pas ontdekte kapitalisme: gratis geld, wie had dat gedacht? Toen het systeem vervolgens instortte raakte Albanië in een diepe crisis. De bevolking had hardhandig kennis gemaakt met een systeem dat het niet begreep. In zekere zin geldt dat op dit moment ook voor de westerse burger, die geen idee heeft van zijn eigen financiële systeem.

In één jaar is het aanzien van de wereldeconomie onherkenbaar veranderd. Toen bestond het beeld dat de economische groei voortdenderde dankzij de bijna onbeperkte beschikbaarheid van krediet tegen ongekend gunstige voorwaarden.

De wankelende Amerikaanse economie dreigt nu de rest van de oude industriële wereld te besmetten. Zo overvloedig als krediet een jaar geleden was, zo schaars is het nu. Aandelen van banken zijn zo in waarde gekelderd dat zij over de hele wereld sinds 1983 niet meer zo goedkoop zijn geweest.

Twee enorme krachten zijn zich op dit moment aan het bundelen tot wat een ‘perfecte storm’ mag worden genoemd. Zichtbaar is de opkomst van machtige nieuwe spelers als China en India, die de vraag naar en de prijs van grondstoffen opstuwen. Veel minder goed waarneembaar zijn de scheuren in de Toren van Babel die de afgelopen tien jaar is opgericht door de financiële sector.

Lening is op lening gestapeld, en het goedkope geld heeft tallozen aangezet tot het nemen van grote risico’s. Carlyle Capital Corporation, een in Amsterdam genoteerd speculatief hedgefonds dat vorige week in de problemen kwam, bleek beleggingen te hebben van meer dan dertig maal zijn eigen vermogen. Het is het derde fonds in zijn soort dat de afgelopen twee weken ten onder ging.

De kredietcrisis begon met Amerikaanse hypotheken die tegen veel te soepele voorwaarden waren verstrekt. Op deze hypotheken bleek een bouwwerk van complexe financiële producten te zijn opgericht, dat wankelde toen het fundament eronder vandaan werd getrokken. Omdat geen bank wist in hoeverre andere banken betrokken waren, kwam de onderlinge kredietverlening tussen banken – de bloedsomloop van het financiële systeem – tot stilstand. Daarna bleken ook andere ingewikkelde constructies gevoelig voor besmetting, verlies van vertrouwen en onbegrip. De bouwers van de Toren van Babel werden gestraft met een grootscheepse spraakverwarring.

De tussenstand is nu: banken hebben wereldwijd al voor tegen de 200 miljard dollar (130 miljard euro) afgeschreven op hun bezittingen, bedrijfskredieten verzekeren is, sinds de metingen begonnen, nog niet zo hoog geweest.

De Amerikaanse economie bleek afgelopen vrijdag 63.000 banen te hebben verloren en verkeert waarschijnlijk al in een recessie. 13 procent van de gezinnen in de VS die een laagwaardige hypotheek hebben afgesloten moet zijn huis afstaan aan hun financier.

[Vervolg Besmetting: pagina 15]

Centralebankiers duwen tegen een draadje

[Vervolg Besmetting van pagina 1]

De olieprijs bedraagt een ongelofelijke 108 dollar per vat, goud nadert de 1.000 dollar per ounce. Voedselprijzen zijn nog nooit zo hoog geweest als nu, en vrijwel overal piekt de inflatie.

Centralebankiers twijfelen of zij de inflatie moeten bedwingen met een stabiele rentevoet of het financiële systeem moeten redden met een lage rente. Europa kiest voor het eerste, Amerika voor het laatste. De dollar, die in dergelijke omstandigheden de enige is die kan bewegen, bereikte vanmorgen een koers van 0,645 euro, een absoluut diepterecord, en de AEX-index staat, met 431 punten, bijna een kwart lager dan zijn jongste piek in oktober.

De ondergang van dit soort fondsen kan een nieuwe fase inluiden in wat ‘de kredietcrisis’ is gaan heten. Als hun beleggingen in waarde dalen moeten zij van hun financiers, vaak banken, een deel van dat bezit verkopen om afdoende geld in huis te hebben om hun leningen af te kunnen lossen.

De verkopen leiden tot waardedalingen op de financiële markten, waardoor soortgelijke fondsen in de problemen komen. Aangezien ook banken zelf diep in de complexe financiële producten zitten waarin de hedgefondsen hebben belegd, worden zij ook weer meegesleept.

Voor het overige blijft het voorlopig bij incidenteel bluswerk. De lijst van problemen is groot, en varieert van Amerikaanse kredietverzekeraars die door de branche overeind moeten worden gehouden tot IJslandse banken die afgesneden zijn van hun financiering. Gisteren werd bekend dat er problemen zijn bij Fannie Mae en Freddie Mac, twee door de Amerikaanse overheid gegarandeerde bedrijven die zelf garant staan voor hypotheken. En vorige week ging het gerucht dat Citibank, dat sinds de kredietcrisis al 18 miljard dollar heeft afgeschreven, nog eens 18 miljard moet afboeken.

Beleidsmakers kunnen op dit moment weinig anders dan het systeem voeden met zo veel mogelijk geld. De Amerikaanse centrale bank verruimde vorige week zijn faciliteit waar banken hun beleggingen mogen inruilen voor geld van 60 miljard dollar tot 200 miljard dollar. De Europese Centrale Bank had dit systeem al ingezet sinds de zomer van vorig jaar.

Of renteverlagingen op dit moment helpen is de vraag: als banken geen geld meer willen uitlenen, en consumenten liever geen leningen aangaan, dan maakt het weinig uit hoe hoog of laag de rente is. Centrale bankiers trekken in zulke omstandigheden niet aan de touwtjes, zij proberen er tegen aan te duwen. En dat is niet effectief.

Voor de rest blijft het bij blussen en bemiddelen, en vooral bij een poging te begrijpen hoe de materie in elkaar steekt. Het financiële systeem is de afgelopen tien jaar zo complex geworden dat ook de centrale banken en overige toezichthouders het overzicht vaak missen.

Het probleem is dat het alarm zich grotendeels beperkt tot de sector zelf. Voor het grote publiek is de kredietcrisis in al zijn facetten vaak onoverkomelijk ingewikkeld. De berichten uit de kredietmarkt zijn vaak zo gespecialiseerd en complex dat ze de actualiteit niet halen, de afkortingen zijn onbekend en exotisch. Pas als de crisis zichtbaar wordt op een terrein dat het publiek wél kent, zoals de aandelenkoersen, krijgt de crisis de publieke urgentie die haar toekomt.