‘Ik schrik er soms van hoe onwetend mensen kunnen zijn’

Kamerlid Khadija Arib (PvdA) hamert al twee jaar op onderzoek naar de hoge sterfte onder allochtone baby’s. Familiehuwelijken kunnen een oorzaak zijn, maar zeker is het niet.

Khadija Arib Foto PvdA PvdA

In januari 2006 debatteerde de Tweede Kamer over de alarmerend hoge babysterfte onder allochtonen. De inmiddels opgeheven Lijst Pim Fortuyn (LPF) speculeerde dat het zou komen door de vele familiehuwelijken tussen ouders van niet-Nederlandse afkomst. Mede op verzoek van Kamerlid Arib (PvdA) zegde toenmalig minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) onderzoek toe. Dat is pas nu, na een spoeddebat over babysterfte vorige week in de Tweede Kamer, naar buiten gebracht.

24 procent van de Turkse en 22 procent van de Marokkaanse ouders in Rotterdam is getrouwd met een familielid, blijkt uit een van de rapporten. Hoe verrassend is dit?

„Het komt wel voor. Dat is niet nieuw. Maar hoe vaak het in heel Nederland voorkomt weten we niet. Je ziet het in Turkije en Marokko vaak in plattelandsgebieden, minder bij hogeropgeleiden in grote steden. Dat heeft met emancipatie van vrouwen te maken. Maar wat je wilt weten is of het hier in Nederland nu toe- of afneemt. Daar weten we nog niets van. Dat is teleurstellend. Dat moet verder onderzocht worden. Van belang is ook om na te gaan of er sprake is van gedwongen huwelijken of dat het gaat om vrijwillige partnerkeuze.”

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu stelt dat bloedverwantschap mogelijk minder frequent voorkomt dan eerder werd aangenomen.

„Als we niet weten hoe het voorheen was kan je aan de cijfers geen conclusies verbinden. Ik denk zelf een afname te zien, maar dat is eigen waarneming, die niet op objectieve feiten is gebaseerd. Gemengde huwelijken tussen Turken of Marokkanen en Nederlanders komen vaker voor. Hoog opgeleide allochtone meisjes leiden ook vaker een eigen leven dan vroeger.”

Wat kunnen we leren van de nu beschikbare cijfers?

„Ik zou willen dat we het fenomeen familiehuwelijken zien als een volksgezondheidsprobleem. Deze verbintenissen veroorzaken een verhoogde kans op aangeboren aandoeningen. Je kan hier de overheid heel veel verwijten. Zij heeft verzuimd gerichte voorlichting te geven over risico’s van bloedverwantschap tussen ouders. Zij heeft vrouwen ook te weinig mogelijkheden geboden voor prenatale screenings. Alleen vrouwen boven de 36 jaar mogen hun foetus laten testen op mogelijke aandoeningen. Daarin loopt Nederland schromelijk achter op andere landen. Zelfs in Turkije wordt zo’n test aan alle zwangere vrouwen aangeboden.”

Iedereen weet toch dat een huwelijk met een neef, nicht of oom de kans op een kind met afwijkingen vergroot?

„Nee, dat is echt niet het geval. Ik schrik er soms ook van hoe onwetend mensen kunnen zijn. Zeker als het gaat om dit soort zaken. Turkse en Marokkaanse vrouwen gaan ook veel later naar een verloskundige. Als mensen het weten, dan ben ik er van overtuigd dat zij er zelf ook teughoudend in zullen zijn.”

Het vermoeden bestond dat bloedverwantschap tussen ouders tot hogere kindersterfte leidt. Is dat zo?

„Dat weten we nog steeds niet. Ook hier is nog helemaal geen verband aangetoond. Diabetes zou ook invloed kunnen hebben op zuigelingensterfte. En die ziekte komt veel vaker voor bij Marokkanen. Dit moet het startpunt zijn voor een veel groter onderzoek.”

Wat moet er gebeuren om de risico’s op aandoeningen bij kinderen te verkleinen?

„Gemeentelijke gezondheidsdiensten moeten gerichte voorlichting geven over de risico’s. Met folders bijvoorbeeld. Maar verloskundigen moeten ook voorlichten. Ik verwacht daarnaast veel van preconceptiezorg. Nog voordat vrouwen zwanger raken, moet je ouders informeren over eventuele verhoogde risico’s op een kind met een aandoening. Iedereen wil een gezond kind. Daarom zeg ik dat alle vrouwen recht hebben op prenatale screening. Dat recht wordt ze nu ontnomen. Ik hoop dat staatssecretaris Bussemaker (Volksgezondheid, PvdA) dit oppakt. Het ministerie bagatelliseert het probleem volledig. We weten van de hoge kindersterfte onder allochtonen en er wordt maar niets aan gedaan.”

Uitbreiding van prenatale screening zal in dit kabinet niet makkelijk liggen...

„Dat moet het dan maar uitleggen. Het risico bestaat ook dat mensen met dit onderzoek aan de haal gaan. Rechtse partijen als de PVV zullen misschien gaan roepen dat huwelijken tussen neven en nichten verboden moeten worden. Dat de vergunning van mensen die binnen de familie getrouwd zijn ingetrokken moet worden. Dat moeten we voorkomen.”

U bent tegen een verbod op huwelijken tussen familieleden?

„Ja, ook internationale verdragen laten dat niet toe. We weten ook dat vrouwen die op late leeftijd zwanger worden een verhoogd risico lopen op kinderen met een afwijking. Dat verbieden we ook niet. Het fenomeen heeft vooral te maken met onwetendheid, gebrek aan voorlichting. De overheid heeft het wat dat betreft jaren laten afweten. Dan kan je niet zeggen: we gaan het nu verbieden. Ik zie nu al dat het onderwerp wordt misbruikt voor een andere agenda. Dat is heel goedkoop en lost het probleem niet op.”

    • Antoinette Reerink