De Europese ruimtevrachtwagen

Jules Verne, de Europese ‘ruimtevrachtwagen’, vertrok zondag naar het ruimtestation ISS. In april wordt hij gelost. Op de terugweg verbrandt hij, volgeladen met afval.

Een Ariane-5-raket lanceerde zondag, vanuit Frans Guyana, de eerste Europese ruimtevrachtwagen. Foto Reuters Deze ‘Jules Verne’ brengt 76670 kilo vracht – zuurstof, water, apparatuur, brandstof, onderdelen etcetera – naar het Internationale ruimtestation Artist impression D. Ducros, AP/ESA An artist's impression dated from November 2007 and provided by the European Space Agency ESA shows the European Automated Transfer Vehicle ATV "Jules Verne" advancing to the International Space Station ISS, in background, in an orbit over planet Earth. A European Ariane-5 rocket lifted off from French Guyana early Sunday, March 9, 2008 on a mission to bring oxygen, food, water and equipment to the international space station. The ATV aboard the rocket will carry 19 metric tons (21 tons) of cargo to the space station, according Arianespace, the commercial arm of the 13-country European Space Agency. (AP Photo/ESA, D. Ducros) ** EDITORIAL USE ONLY MANDATORY CREDIT NO SALES ** Associated Press

Aan boord van een Ariane-5-raket vertrok afgelopen zondag om 5:03 uur (Nederlandse tijd) het eerste Europese ruimtevrachtschip, het ATV (Automated Transfer Vehicle) Jules Verne. Het gevaarte ging omhoog vanaf de lanceerbasis Kourou in Frans Guyana, op weg naar het Internationale ruimtestation (ISS) dat op 400 kilometer hoogte rond de aarde cirkelt. Aan boord zijn voorraden onderdelen en brandstof.

Vorige maand, op 7 februari, is de Europese laboratoriummodule Columbus naar het ISS gebracht. Vandaag vertrok het ruimteveer Endeavour met onderdelen van de Japanse ISS-laboratoriummodule Kibo. Daarmee begint het internationale ruimtestation ISS eindelijk echt internationaal te worden. Tot dusver was het station vooral opgebouwd uit Amerikaanse en Russische modules en werd de aanvoer verzorgd door Amerikaanse ruimteveren en Russische Sojoez- en Progress-ruimtevaartuigen.

„Met de ATV’s ‘betalen’ we de stroom-, water- en andere kosten van ruimtelab Columbus”, zegt Robert Veldhuyzen van de afdeling bemande ruimtevaart van ESA. Hij doelt op het ingewikkelde ruilsysteem van de ruimtevaartorganisaties als ESA en NASA. „Maar de grotere Europese deelname aan het ruimtestation geeft ook rechten, bijvoorbeeld om bemanning te leveren.”

Nu wonen er nog drie astronauten aan boord van het station. Vanaf 2009, als nieuwe apparatuur voor luchtzuivering wordt geïnstalleerd, kunnen er zes astronauten wonen. Vanaf dat moment mag ESA om de anderhalf jaar een astronaut leveren: die blijft dan een half jaar aan boord, in plaats van enkele weken zoals tot nu toe voor Europese astronauten gebruikelijk was. Binnenkort verschijnt er, voor het eerst sinds 1992, een vacature voor ESA-astronauten. Nederlanders maken vermoedelijk geen grote kans, want landen leveren astronauten naar rato van hun financiële bijdrage. Die van Nederland is niet hoog.

Wel is er een flinke technische bijdrage van Nederland in de ATV. De zestien zonnepanelen, gegroepeerd in vier kruislings uitstekende vleugels, zijn gemaakt door ruimtevaartbedrijf Dutch Space in Leiden. Het 10,3 meter lange toestel heeft vier grote motoren en een eigen besturingssysteem. Van de 20 ton gewicht is 7667 kilogram vracht: water, zuurstof en stikstof, brandstof, kleren, voedsel, reserveonderdelen en apparatuur.

Kort na de lancering schakelde een van de vier motoren uit na een storing met de brandstofleidingen. Maar ook zonder die motor kan het vrachtschip aan het ruimtestation vastkoppelen, tijdens een geautomatiseerde procedure met een dubbel plaatsbepalingssysteem: één systeem op basis van video en beeldherkenning, een ander met radar, en gecontroleerd met navigatie op de sterren. Op die koppeling moet de Jules Verne tot april wachten. Vluchtplanners willen bij het aanmeren van de Endeavour met de Kibo geen gevaarte van 20 ton in de buurt; en hij moet getest worden.

Eenmaal gekoppeld aan het ISS wordt het ATV voor zes maanden een ‘bijkeuken’: astronauten kunnen er lading uithalen, en afval in kwijt. De vier motoren van de ATV worden ook gebruikt om het ruimtestation af en toe een duwtje te geven. De ijle atmosfeer op 400 kilometer hoogte remmen het ISS een klein beetje af. Zonder af en toe een duwtje zou het uiteindelijk naar beneden vallen.

De uiteindelijk bestemming van het ATV is vuilnisvat. Na zes maanden koppelt het vaartuig af, stort zich in de aardatmosfeer, en verbrandt met afval en al.

Sinds de ATV op de tekentafel verscheen, in 1995, zijn 13 jaar verstreken. Ook de laboratoriummodule Columbus, vorige maand gelanceerd, was vertraagd: de geplande lanceerdatum was 1992, 500 jaar na Columbus’ ontdekking van Amerika. De eerste ATV is – wél handiger – vernoemd naar een Europeaan zonder jubileum: de Franse schrijver Jules Verne, die als een van de eersten serieus nadacht over ruimtereizen. Een paar originele aantekeningen van Verne reizen mee als vracht naar het ISS.