De confrontatiepolitiek werkte niet

Nieuwsanalyse

De Spaanse regering won gisteren de verkiezingen van de conservatieven, maar er wacht een moeilijke tweede regeerperiode.

Spainish Prime Minister Jose Rodriguez Zapatero gestures, after his party's win at the socialist party headquarters in Madrid, Sunday March 9, 2008. (AP Photo/Bernat Armangue) Associated Press

MADRID, 10 MAART. - Een stevige winst, maar niet de absolute meerderheid waar de socialistische premier José Luis Rodríguez Zapatero om gevraagd had. Zapatero sprak afgelopen nacht voor zijn feestvierende aanhang van een duidelijke overwinning en liet weten dat hij de confrontatie met de oppositie wil vermijden. Hij wil proberen akkoorden te bereiken in zaken van staatsbelang. ,,Ik zal met vaste hand en uitgestoken hand regeren’’, aldus Zapatero die de hoop uitsprak dat er een eind is gekomen aan de periode van radicalisering van het politieke klimaat in Spanje.

De uitslag tekent het falen van de aanpak van de conservatieve Partido Popular, al ging de partij er in zetels en stemmen op vooruit. De partijaanhang voor het hoofdkwartier in Madrid leek de boodschap nog niet helemaal te hebben begrepen, door partijleider Mariano Rajoy afgelopen nacht toe te zingen dat Zapatero moest ophoepelen. Maar vier jaar brandende oppositie van rechts, dat zijn verkiezingsnederlaag van vier jaar geleden niet accepteerde, heeft onvoldoende effect gehad.

Het verkiezingsresultaat past in het Spaanse patroon waarbij de kiezers een zittende regering doorgaans een tweede periode gunnen. Maar dit keer zonder de gevraagde meerderheid – daarvoor bleek het vertrouwen in Zapatero niet groot genoeg.

Niettemin was de opluchting in linkse kring merkbaar. De rechtse strategie om met de zogenaamde ‘crispacíon’ - het opvoeren van de politieke confrontatie - de gematigd linkse kiezers van de stembus weg te jagen, zou wel eens effect kunnen hebben, zo was de vrees.

Maar gedurende de dag werd al duidelijk dat de opkomst bij de stembus bijna net zo hoog was als vier jaar geleden. En dat betekende dat links in staat was geweest ook de twijfelende kiezers te mobiliseren. Zapatero wist vooral stemmen weg te trekken bij de nationalistische partijen, niet in de laatste plaats bij het Catalaans-Republikeinse partijtje ERC, dat met zijn radicale optreden een van stoorzenders was geweest voor het eerste kabinet Zapatero. Ook Izquierda Unida, de partijfederatie van communisten en groenen, werd weggevaagd door kiezers die hun stem nuttiger besteed vonden bij de socialisten.

De ‘crispacíon’ heeft uiteindelijk vooral geresulteerd in een verdere bestendiging van een tweepartijenstelsel in Spanje. Nu de socialisten geen absolute meerderheid hebben gehaald is het nieuwe kabinet aangewezen op de steun van de kleinere partijen. Vooral de gematigde Catalaanse partij Covergencia i Unio (CiU) heeft met elf zetels de sleutel van regeerbaarheid in handen. Lijsttrekker Josep Antoni Duran na de uitslag: ,,Wie iets wil doen in de Spaanse politiek moet rekening houden met CiU.’’

De Spaanse paradox lijkt daarmee bevestigd: voor regeerbaarheid van de centrale staat is de regering afhankelijk van lokale nationalistische partijtjes die weinig op hebben met diezelfde centrale staat. Maar CiU is een ervaren speler van dit spel en pragmatischer dan de radicale ERC waarvan de socialisten in de vorige regeerperiode afhankelijk waren.

De komende regeerperiode wordt niet eenvoudig. De huizenbouw, de motor achter Spanje’s economie, is met een ruk tot stilstand gekomen, de werkloosheid stijgt alarmerend snel en het zijn de migranten die hier het eerst mee te maken krijgen. Impopulaire maatregelen, zoals wellicht een eigen bijdrage in de ziekenzorg, liggen op de loer.

Behalve de economie komt het gevaar bovendien opnieuw uit de nationalistische hoek. De Baskisch-nationalistische regio-president Ibarretxe heeft voor oktober van dit jaar aangekondigd dat hij een illegaal referendum wil houden over een afsplitsing van Baskenland. En hoewel de partij van Ibarretxe flink wat stemmen verloor, kan dit de spanningen in de Spaanse politiek danig doen oplopen. Veel hangt af van een adequaat antwoord van Zapatero op deze uitdaging. Dat lijkt een van de zaken van staatsbelang waar de komende premier op doelde in zijn toespraak van afgelopen nacht. Een pact met de conservatieve oppositie zou op dit gebied een uitkomst zijn.

Pagina 7: Commentaar

    • Steven Adolf