‘Wat alle personages bindt zijn de scherven’

De Vlaams-Tunesische acteur en regisseur Chokri Ben Chikha maakt zijn familie tot onderwerp van zijn voorstellingen: „Het is toch een vorm van verraad.”

Chokri Ben Chikha Foto NRC Handeslblad, Leo van Velzen Aalst,Belgie, 06-03-08. Chokri Ben Chickha, choreograaf. Foto Leo van Velzen NrcHb. Velzen, Leo van

„Allochtonen worden door blanken gestimuleerd hun anders zijn te tonen en hun achtergrond te verraden. Maar ze vragen zich niet af wat voor consequenties dat heeft voor ons en voor onze families.”

Het geeft de Vlaams-Tunesische acteur en regisseur Chokri Ben Chikha een ongemakkelijk gevoel zijn woelige familiegeschiedenis op het toneel in de uitverkoop te doen. „Het is toch een vorm verraad. Mijn familie heeft er niet voor gekozen onderwerp van een voorstelling te zijn.”

De ouders van Chokri en zijn broer, de acteur Zouzou Ben Chikha, stonden centraal in de twee opvallendste voorstellingen van Union Suspecte. In de Leeuw van Vlaanderen (2003) was het vertrekpunt de strijd van een Tunesische vader met zijn zoons en Vlaanderen. In het tweede deel Onze lieve Vrouw van Vlaanderen (2005) ging het over ontwortelde, vaak analfabete moeders die hun mannen als gastarbeiders naar Europa volgden. Beide voorstellingen veroorzaakten maatschappelijke commotie. Bij de laatste liepen katholieken en het Vlaams Belang te hoop tegen de affiche van een Arabische Maria met blote borsten en beletten ze met demonstraties het publiek de gang naar het theater.

Chokri Ben Chikha (Blankenberge, 1969) wilde in zijn nieuwe stuk Broeders van Liefde minder autobiografisch te werk gaan. Hoewel de voorstelling nog wel refereert aan het ouderlijk huis van de broers („Ik mocht altijd uwen stront opkuisen”) zijn de thema’s verraad en een lijdend verlangen gelijkelijk verdeeld over zeven personages. „Broeders van Liefde is niet langer een voorstelling vol persoonlijke woede, het gaat over machteloosheid, over de gevolgen van de keuzes die je in je leven maakt. Elke beslissing die een mens neemt, wordt een vorm van verraad. Je ontgoochelt er mensen mee bijvoorbeeld, of je verraadt je principes. Maar het stuk gaat ook over verlangen en liefde. Want hoe meer liefde en verlangen, hoe groter het verraad.”

Ben Chikha werkt samen met Compagnie Cecilia van co-regisseur Arne Sierens – bekend als schrijver/regisseur voor Alain Platel- en theatergezelschap Het Paleis. Sierens en hij lieten de acteurs improviseren op het gegeven van het Laatste Avondmaal als allegorie voor verraad en liefde. Op het podium dat bezaaid is met een berg van negen ton glasscherven, biecht Chokri Ben Chikha (Ismaël) zijn broer op dat hij in een leren pak in een seksclub werkte. Johan Heldenbergh (Pascal) is de nichterige cipier van zijn verwarde moeder, maar hij probeert intussen wanhopig zijn oogappel Suleyman (het manipulerende ‘allochtone diefje’ gespeeld door Haider Al Timimi) te verleiden. De uitermate grappige filantroop Ludo (Titus De Voogdt) loopt een blauwtje met zijn geldbeluste Algerijnse geliefde en hij uit de teleurstelling van zijn naastenliefde door het vertellen van de ene racistische mop na de andere: „Er zijn vannacht een paar Ghanezen op straat doodgevroren. Kijk, Bulgaren die kun je tenminste nog buiten leggen in de kou.”

„Alle personages zijn broos en hunkeren zo hard dat het soms lichtelijk gênant wordt”, zegt Ben Chikha, „Ik vind dat een interessant gegeven. Het zijn stuk voor stuk ontredderde mensen met hun ondeugden, gebroken liefdes en wanhoop, maar door humor laat je zien hoe belachelijk je soms bent. Tragiek komt het beste naar voren als er humor in zit. We gebruiken de humor als glijmiddel. Op het toneel zie je zeven verschillende taferelen, het zijn sfeerbeelden zonder dramatische ontwikkeling. Wat dat betreft is het een eenvoudige en strakke voorstelling. Wat alle personages bindt zijn de scherven.”

De in Gent wonende regisseur zegt in Broeders van Liefde de grenzen tussen de personages te willen overstijgen. Is die positieve en humane boodschap typerend voor het huidige Belgische theater? Ben Chikha twijfelt maar hij kan ook niets met de Nederlandse ‘nuchterheid’. „Veel wordt bij jullie kapotgemaakt met een bepaalde arrogantie over weten wat de waarheid is. En dan dat gezever: zo’n comité voor ex-moslims, mijn hemel, denk ik dan, so what als je geen moslim meer bent. Ik zoek in onze complexe samenleving toch naar wat ons bindt: liefde en erkenning. Niet naar wat ons onderscheidt.”

Union Suspecte: ‘Broeders van Liefde’ 12-13 maart Lantaren/Venster Rotterdam. 14-15 maart Brakke Grond Amsterdam. Info: www.unionsuspecte.be