Vernieuwde post

Foto Maurice Boyer Boyer, Maurice

‘Look! The royal palace!”, hoor je regelmatig op de Nieuwezijds Voorburgwal een toerist zeggen. Hij wijst naar het voormalige hoofdpostkantoor. Zou ik hem uit zijn droom helpen, denk ik. Vertellen dat daar in de vorige eeuw de mensen hun postzegels kochten? Nee. Misschien zou hij me niet eens geloven. Ik laat hem in de waan. Straks zal hij thuis vertellen dat ze in Nederland het allermooiste paleis ter wereld hebben. En geef hem ongelijk. Met al die torens en torentjes, neogotische ramen, ornamenten is het een sprookjesgebouw. Ontworpen door de rijksbouwmeester Cornelis Hendrik Peters, voltooid in 1899. Niet in zijn stijl, wel naar zijn allure doet het denken aan Neuschwanstein, dat Lodewijk de tweede van Beieren in de tweede helft van de negentiende eeuw heeft laten bouwen; het superslot dat model heeft gestaan voor de burchten van Disney Land. Dat oude hoofdpostkantoor zou op een berg niet misplaatst zijn.

Peters (1847-1932) heeft omstreeks veertig postkantoren gebouwd. Ze gaan allemaal dicht. Het grote Rotterdamse postkantoor aan de Coolsingel, van de rijksbouwmeester G.C.Bremer, voltooid in 1923 is vorig jaar juli verkocht, en voorzover de Wikipedia weet, komen er winkels en café’s in en misschien een luxehotel. Wat groot is en leeg staat, inspireert geestdriftige projectontwikkelaars tot plannen voor een luxehotel en daarna staat het vaak nog heel lang leeg.

Het Rotterdamse postkantoor doet me altijd denken aan 14 mei 1940. Toen is er een bom op gevallen waardoor de linkervleugel half werd verwoest. Als kind vond ik het een mooi gebouw. Toen had het plotseling een geschonden gezicht gekregen. Dat deed me verdriet. Gelukkig is het goed herbouwd.

Na alle revoluties die de PTT en daarna TNT heeft doorgemaakt, beleven we nu de allerlaatste nadagen van het postkantoor. Het is begonnen met de afbraak van de ouderwetse loketten. Toen werden de postkantoren steeds gezelliger, met winkeltjes waar je van alles en nog wat kon kopen dat met schrijven te maken heeft. Het bruin en donkergroen werd overgeschilderd in vrolijke, stress werende kleuren. Je hoefde niet meer in de rij te staan, in plaats daarvan trok je een nummertje. En toch kwamen er steeds minder mensen. Ik denk dat de email het postkantoor de nekslag heeft gegeven.

Bij andere instellingen die met loketten werken heb je min of meer hetzelfde gezien. De Rabobank op de hoek van de Paleisstraat. Twintig jaar geleden een gezellige boel. De vertrouwde meneer Kramer aan het loket. Toen werd de zaak verbouwd. Dat duurde een jaar. Meneer Kramer en zijn collega’s zaten intussen opgeborgen ergens aan het einde van een soort overdekte steeg en moesten het geld van de klanten en de bank tellen terwijl er boven hun hoofden voortdurend werd gebikt en gecirkelzaagd. Krijgt u daarvoor lawaaicompensatie, vroeg ik. Haha, geen sprake van. Het nieuwe kantoor werd geopend. Stress werende kleuren. Loketten weg. Rechts van de balie een paar speelgoedbeesten, achter het personeel een beeldscherm waarop verleidelijk onroerend goed werd vertoond, afgewisseld door hossende mensen. Leuk.

Van tijd tot tijd neem ik de trein. De stations werden eerst geautomatiseerd, loketten vervangen door automaten. Nu komt de digitalisering. In het Centraal Station is nog een kleine ruimte waar op de grens van dementie wankelende bejaarden bij een mens van vlees en bloed een kaartje kunnen kopen. De rest prikt zijn bestelling op de toetsen.

Sinds ongeveer een week loop je ook veel minder risico dat je, na het station te hebben verlaten, in een taxi stapt waarvan de chauffeur niet weet waar de Dam ligt; of in een taxi-achtige auto met een gewone oplichter aan het stuur. Jaren geleden werd de taximarkt geliberaliseerd. Het zou allemaal goedkoper en sneller worden. Nu heeft de gemeente opnieuw keihard ingegrepen.

Intussen verhuisde de Amsterdamse redactie van de slijpsteen via een tot in het onherkenbare verbouwd grachtenpand naar een hypermodern onderkomen ergens aan het einde van de Czaar Peterstraat. Op een soort plein voor dit reuzen-aquarium staat een dood boompje in een pot. In het megalomane bouwwerk zijn ook de redacties van de Volkskrant, Het Parool en Trouw opgeborgen. Via twee roltrappen die door gigantische leegtes voeren, kom je aan een elektronisch bewaakt tourniquetje en dan in de redactieruimte. Weer in stress werende kleuren. Er zijn drie werkcellen, het soort ruimte waarin anderhalve eeuw geleden gevaarlijke gekken werden opgesloten. Ook dit moeten we in het grotere kader van de kostenbesparing en de discipline van de vrije markt zien. Per slot van rekening, principieel, is er geen verschil met wat nu de postkantoren overkomt. Per slot van rekening gaat het allemaal om de vooruitgang.

Terwijl ik dit stukje schrijf, komt het bericht door de radio dat een pakje shag voortaan twee en een halve gram minder tabak zal bevatten, zodat na de accijnsverhoging de prijs onveranderd blijft. Het is goed voor de gezondheid van de rokers en de meerokers, de omzet van de tabaksindustrie wordt niet aangetast, en er komt meer geld in de schatkist. De vooruitgang is onstuitbaar, overal.

    • S. Montag