Madonna del Parto

Een foto van je moeder kan je op latere leeftijd verleiden tot mijmeringen, en ook nog associaties oproepen met de muurschildering van Piero della Francesca in het Noord-Italiaanse gehucht Monterchi.

Ik bezit een zwart-wit foto van mijn moeder, waarop zij gearmd met haar moeder voor het station Hollands Spoor in Den Haag wandelt. Op de achtergrond staan scooters onder de gietijzeren stationsoverkapping. Daarin valt nog juist een reclame voor Hudsonsigaren te lezen.

De foto is afgedrukt als briefkaart; waarschijnlijk is hij door een straatfotograaf genomen. Achterop staat in het handschrift van mijn andere grootmoeder: „In blijde verwachting, 1957.”

De zon staat al redelijk hoog, maar het is kennelijk nog fris. Mijn moeder draagt handschoenen. Aangezien ik op 29 juni 1957 ben geboren, zou ik zo zeggen dat het maart of april 1957 moet zijn.

Mijn oma heeft een krant in haar linkerhand, De Telegraaf. De kop op de voorpagina valt met een loep helaas net niet te ontcijferen.

De periode dat je ouders al wel bij elkaar waren, maar dat je zelf nog niet bestond, is een merkwaardig gegeven. Alle omstandigheden zijn gereed voor je komst, alles is er als het ware toe voorbestemd, maar het is nog niet zover.

Deze foto is dus genomen in de laatste maanden van die prehistorie, toen ik al wel bestond, maar er nog niet was (of omgekeerd). Ik liep al overal mee naar toe, vormde de bron van zorg, vermoeidheid en een vaag optimisme.

Toch lachte mijn moeder er ook in die laatste maanden vrolijk bij. Mijn jongere broer, geboren in 1960, bevond zich op dat moment nog in het domein van het ondenkbare, terwijl ik al voor mijn geboorte werd gewiegd in het redeloze gegeven van mijn levenslange voorsprong.

Een medicus zou misschien wel de zwelling bespeuren die mijn moeders camel-jas licht laat bollen en aldus concluderen dat de jonge vrouw ter rechterzijde op de foto zwanger is.

Maar ook een kunsthistoricus die deze foto onder ogen krijgt maakt er, zonder de hier vermelde feiten te kennen, een goede kans op te zien dat zij ten tijde van deze opname een kind verwachtte.

Onbedoeld is deze foto namelijk een fraai beeldcitaat van een beroemde muurschildering van Piero della Francesca. Die is te vinden in de kapel op de begraafplaats van Monterchi, een gehucht op slechts drie kilometer van de weg die het Noorditaliaanse Arezzo verbindt met Piero’s geboortestad Borgo San Sepolcro. Ook wel de ‘Madonna del Parto’ genoemd, laat dit vijftiende-eeuwse fresco – opmerkelijk voor die tijd – de zwangere maagd Maria zien.

Het bevallig openplooiende kleed is een onmiskenbare parallel tussen de beide taferelen. Door de smalle opening in de diepblauwe jurk gidst Maria’s aarzelende hand onze blik naar de belofte van de aanstaande geboorte. Net zo biedt ook mijn moeders wijkende camel-jas een glimp van het latere leven.

Men zegt – maar men zegt zoveel – dat Piero della Francesca in de figuur van deze Madonna del Parto zijn moeder heeft vereeuwigd. Haar naam was niet Francesca, maar Romana di Perino en ze was afkomstig uit dat dorpje Monterchi.

Als dat zo is, dan heeft Piero in de jaren ’60 van de vijftiende eeuw, naast zijn stichtelijke overwegingen, misschien met eenzelfde autobiografische verwondering naar het door hemzelf gemaakte fresco gekeken als waarmee ik naar deze opname van een anonieme straatfotograaf kijk.

    • Maarten Asscher