In Fictie

In de actualiteit wordt de literatuur weerspiegeld. Deze week de bewegingen op de planeet Mars in het licht van The War of the Worlds (1898) van H.G. Wells

War of The Worlds

‘Stofstormen op Mars waren al eerder gesignaleerd. Maar de wolken van 18 februari hadden niks met storm te maken.’

Twee zinnen in een krantenbericht van afgelopen dinsdag. Meer had ik niet nodig om tot ’s avonds laat met hetzelfde deuntje in mijn hoofd te zitten: dreigende symfonische discorock en daaroverheen de telkens herhaalde tekst: ‘The chances of anything coming from Mars / Are a million to one, they said’.

Ik zal niet de enige zijn geweest die al bij de kop ‘Bewegingen te zien op Mars’ meteen moest denken aan Jeff Waynes dertig jaar oude ‘musical version’ van The War of the Worlds. Wie één keer het openingnummer ‘The Eve Of The War’ heeft gehoord (en het wás een toptienhit in 1978), slaat het voorgoed op in zijn geheugen. Alwaar het is gekoppeld aan het sonore stemgeluid van Richard Burton. Hij speelde in de enigszins kitscherige bewerking van de 110 oude roman van H.G. Wells de rol van ‘de journalist’, en vertelde onder meer over de vreemde lichtbewegingen die op Mars te zien waren voordat de aarde binnengevallen werd door de ‘Fighting Tripods’ van de Martianen, met hun ‘Heat Ray’ en hun ‘Black Smoke’.

The War of the Worlds was de vierde ‘scientific romance’ die de bioloog Herbert George Wells (1866-1946) publiceerde. Het is een verhaal dat horror (de letterlijke bloeddorst van de Marsbewoners) paart aan humor, bijvoorbeeld wanneer de ik-figuur commentaar geeft op zijn naïeve vertrouwen in de macht van het leger om de indringers te weerstaan: ‘Zo zou een eerbiedwaardige dodo op Mauritius zich hebben kunnen gedragen in zijn nest; zo zou hij gepraat kunnen hebben over de aankomst van dat schip vol meedogenloze zeelieden op zoek naar dierlijk voedsel. „We zullen ze morgen doodpikken, lieve”.’

Tegenwoordig geldt Wells als een profeet, die onder meer de luchtoorlog, tankslagen en de atoombom voorspelde, maar hij was net zo goed een man van zijn tijd, in wiens boeken zich de technologisering van de wereld, de evolutietheorie en de groeiende kritiek op het Britse kolonialisme weerspiegelde. Naar eigen zeggen kwam hij op het idee voor The War of the Worlds tijdens een gesprek over het lot van de Tasmaniërs, die binnen vijftig jaar na de komst van de Europese immigranten waren uitgeroeid. Dat alle militaire middelen van de aardbewoners niets kunnen uitrichten tegen de Marsmannetjes, is koren op de molen van Wells’ twijfels aan het nut van de technologie, terwijl zijn schildering van de afzichtelijke ruimtewezens laat zien dat hij de Darwineske survival of the fittest niet als zaligmakend ziet.

De onderzoekers die werden geciteerd in het voorpaginabericht van dinsdag wisten overigens zeker dat de ‘bewegingen’ op de rode planeet het gevolg waren van lawines. ‘Wat de lawines in gang zette is onduidelijk,’ voegden zij er omineus aan toe. Ach ja, zoals Jeff Wayne dichtte: ‘The chances of anything coming from Mars are a million to one... But still they come’.

H.G. Wells: The War of the Worlds. Vert. Arie Storm. Prometheus, € 12,50.
    • Pieter Steinz