Iedereen wilde dat de tunnels snel opengingen

Dat de nieuwe tunnels bij Roermond en Swalmen nog allerlei mankementen hadden, was bekend. Toch gingen ze open. Want er zijn „meer belangen” dan alleen veiligheid.

De Roertunnel bij Roermond ging vorige maand gedeeltelijk open, en weer een paar keer dicht vanwege mankementen. In september gaat hij volledig open. Foto Chris Keulen Nederland, Roermond, 25/2/2008 Roertunnel op de A73 bij Roermond. De tunnel werd vorige week in gebruik genomen, tegelijk met de Swalmentunnel op de A73 bij Swalmen. Door ongelukken en technische storingen zijn de tunnels regelmatig gesloten en ontstaan er lange files. Het detectiesysteem blijkt bovendien erg gevoelig te zijn, waardoor de tunnels snel dichtgaan. Rijkswaterstaat onderzoekt de problemen. foto: Chris Keulen tunnels afzettingen Keulen, Chris

De tunnels zijn veilig. Toch? Aad Wilmink troont zijn gasten mee naar het ‘middentunnelkanaal’ van de Roertunnel in Roermond en draait soepel een vluchtdeur open. Auto’s razen voorbij. Door deze deur kunnen in geval van nood de automobilisten een veilig heenkomen zoeken. Een maand geleden stond in een advies nog dat deze vluchtdeuren moeilijk te openen waren. „Dat hebben we verholpen”, zegt Aad Wilmink, directeur wegen en verkeer bij Rijkswaterstaat in Limburg.

Stroeve vluchtdeuren zijn één van de 24 tekortkomingen die Evert Worm onlangs signaleerde in een advies over de openstelling, op 18 februari, van de twee tunnels in de nieuwe rijksweg A73-zuid, bij Roermond en bij Swalmen. Worm is onafhankelijk tunnelveiligheidsbeambte, een door de Europese Unie verplicht gestelde functie. Worm coördineert controle op veiligheid in tunnels en geeft adviezen. De Limburgse tunnels waren zijn eerste klus. Hij adviseerde op 7 februari de tunnels niet open te stellen „voordat de hieronder genoemde tekortkomingen zijn verholpen of gecompenseerd”.

Het ging om civieltechnische gebreken. Zoals „een nogal forse lekkage in het dak van de tunnel Swalmen”. Verkeerd gemonteerde vluchtpictogrammen. Een uitkijkplaats, „waar het wel erg gemakkelijk wordt gemaakt om gevaarlijke voorwerpen op het rijdek en voertuigen te werpen”. Organisatorische manco’s zoals „geen sluitende afstemming” tussen veiligheidsplannen met als risico dat operators in het tunnelbedieningsgebouw niet weten wat er van hen wordt verwacht. Systeemtechnische tekortkomingen zoals „het ontbreken van aandacht voor functionele veiligheid” in geval van falende apparatuur. En „niet aangetoonde betrouwbaarheid van de totstandkoming van de software”. Conclusie over de systeemtechnische veiligheid: „Een en ander heeft tot gevolg, dat op geen enkele wijze is in te schatten waar, wanneer en hoe vaak er tekortkomingen (storingen) aan het licht zullen gaan treden.”

Ga er maar aan staan. De projectorganisatie besloot met vereende krachten alle tekortkomingen op te lossen. En wel zo snel mogelijk. Vóór alles moest worden voorkomen dat de beperkte openstelling van de twee tunnels op 18 februari in gevaar zou komen. Het wás immers al te laat. Eind vorig jaar was de A73-zuid al opgeleverd. Alleen de tunnels zouden niet op tijd klaar zijn, had de aannemer in september al laten weten. Tot woede van half Roermond en Swalmen, en tot afgrijzen van politiek Den Haag. Minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) besloot alles op alles te zetten.

Op 13 februari kwam Evert Worm met een aanvullend advies. Een dag eerder had de projectorganisatie een overzicht gemaakt van „opgeloste dan wel gecompenseerde tekortkomingen”. De meeste knelpunten lijken „voldoende te worden opgelost”. Behalve de systeemtechnische installaties die nog steeds „onvoldoende aantoonbaar betrouwbaar is”. Conclusie: „Stel beide tunnels niet open alvorens met een uitvoerig testprogramma de betrouwbaarheid van de technische installaties en de bediening en besturing voldoende is aangetoond.” In de daaropvolgende dagen wordt snel getest.

Op zaterdagmiddag 16 februari komt het bericht dat de tests goed zijn verlopen en dat alle systemen functioneren. De top van Rijkswaterstaat geeft z’n fiat. Er komt een positief advies van de projectorganisatie én van de brandweer aan burgemeester en wethouders van Roermond. Het college besluit diezelfde zaterdag nog de vergunning te verlenen, zodat vanaf maandag zes uur ’s ochtends kan worden gereden, met gebruik van één rijstrook en met een maximale snelheid van zeventig kilometer per uur.

De rest is bekend. Een groot aantal keren zijn de beide tunnels gesloten wegens storingen van de technische installaties. Is het haastige testen daarvan de oorzaak? Evert Worm: „De gulden regel is dat je voor het testen van software even veel tijd neemt als voor het ontwikkelen van die software. In dit geval was de tijd minder dan je zou willen.” Om er vervolgens aan toe te voegen dat het testen niet alléén maar in die twee laatste dagen is gebeurd, maar ook wel in de periode daarvoor. Rijkswaterstaat ziet vooralsnog ook geen verband. Aad Wilmink: „Wij hadden de storingen niet verwacht. Tijdens het testen functioneerde het systeem naar behoren.” Dat zich veel storingen hebben voorgedaan, heeft volgens Wilmink te maken met het grote aantal vrachtwagens die te hoog zijn om de tunnel in te kunnen rijden. Andere storingen kunnen niet aan onbetrouwbaarheid worden toegeschreven. „Het is ook wel eens een onnozele kortsluiting door een monteur die aan het werk is.” Wat écht onveilig is, zegt hij, is dat automobilisten bij rood licht de tunnel inrijden. „De tunnel is zo veilig als de gebruikers die er doorheen rijden.”

Had Rijkswaterstaat de beperkte openstelling toch niet beter kunnen uitstellen? Pas in september dit jaar gaan de tunnels volledig open. Dan ook zullen extra veiligheidsinstallaties in werking zijn getreden. Met het systeem voor drukluchtschuim en de installatie voor watermist, in geval van brand. Dan ook zal in de tunnels het dubbele aantal camera’s hangen, op elke 77 meter één. Dan mogen er ook vrachtwagens met gevaarlijke stoffen rijden.

Veiligheidsbeambte Evert Worm begrijpt dat Rijkswaterstaat niet alleen de veiligheid in het oog moet houden, maar óók andere belangen. Er was grote bestuurlijke druk. En bewoners willen na jaren van trage besluitvorming en bouw eindelijk weleens verlost zijn van het vieze vrachtverkeer door hun binnensteden. Aad Wilmink: „We hebben al complimenten gekregen van mensen uit Swalmen. Daar rijden nu tweeduizend vrachtwagens per dag minder. Het gaat hier om de leefbaarheid van dorpen en steden.”