Toch geen hitlijst met ‘gestolen’ liedjes

In de nieuwe hitlijst van TMF zouden downloads uit illegale bron worden meegeteld. Maar dat gaat na protesten niet door.

Zangeres Leona Lewis tijdens een optreden in San Remo Foto AFP British singer Leona Lewis performs on stage of the Ariston Theatre in Sanremo, during the 58th Italian Music Festival on February 29, 2008. AFP PHOTO/ Tiziana Fabi AFP

Ze was receptioniste op een kantoor, won in 2006 de Engelse versie van X-Factor en heeft nu een grote hit met Bleeding Love. Leona Lewis staat op 1 in Nederland en een groot aantal andere Europese landen. Maar hoe groot haar succes is, is lastig te meten. Toen Bleeding Love vier maanden geleden uitkwam in Groot-Brittannië werd het nummer in de eerste week 100.000 keer gedownload. Betaald, via officiële kanalen. Het aantal onbetaalde downloads kan gemakkelijk zestien keer hoger liggen, becijferde het Nederlandse bedrijf GfK Marketing Services.

Samenstellers van hitlijsten tellen niet mee hoe populair een hit is in het grijze circuit. Ook de nieuwe Superchart, die muziekzender TMF vanaf morgen uitzendt, niet. De zender wilde aanvankelijk ook onbetaalde downloads meetellen, maar ziet daar toch vanaf. De hitlijst bleek te controversieel. Downloads uit illegale bron worden voor zover bekend nergens in de wereld meegeteld. Nederland is wel een van de weinige landen ter wereld waar downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal legaal is. Alleen uploaden, het (op grote schaal) aanbieden van muziek, is hier strafbaar.

„Er gaat een fataal signaal vanuit als je alle downloads meetelt in de hitlijsten”, zegt Wouter Rutten van de NVPI, branchevereniging van platenmaatschappijen. „Het is dan alsof de muziekindustrie zich heeft neergelegd bij downloads uit illegale bron.” Dat is geenszins het geval, aldus Rutten. Namens de muziekindustrie maakt de stichting Brein jacht op grootschalige aanbieders van muziek.

De manier waarop GfK de TMF Superchart wilde samenstellen was ook controversieel. Het bedrijf dat een groot aantal hitlijsten maakt, zou daartoe dataverkeer aftappen op vier grote peer-to-peernetwerken waar internetgebruikers onderling muziek ruilen. GfK kan bijhouden welke bestanden worden uitgewisseld via Bittorrent, eDonkey, eMule en Overnet. Men gebruikt daartoe een slim programmaatje dat het web afschuimt, een webspider.

GfK weet waar de providers van de gebruikers van die netwerken zijn gevestigd, maar het bedrijf heeft geen informatie over individuele gebruikers (de zogeheten internet protocol- of IP-nummers). „Wij zijn absoluut tegen elke vorm van illegaliteit”, zegt Laurens van den Over van GfK. „Wij zijn een objectieve en neutrale partij die slechts monitort wat er gebeurt op ruilnetwerken.” Dat de hitlijst van TMF discussie zou opwekken, wist Van den Oever al vorige week. „We hebben daar goed over nagedacht. Maar hoe bereik je dan dertien- tot negentienjarigen?”

Voor die jongeren is internet misschien wel het belangrijkste medium, belangrijker nog dan radio of tv. Driekwart van hen haalt zijn muziek van het web via al dan niet betaalde downloads. Dat stelden MTV Networks, het moederbedrijf van TMF, en MSN van Microsoft vorig jaar in het onderzoek Circuits of Cool. „De TMF Superchart zal door het meetellen van muziekdownloads een actueel en representatief beeld geven van de muziekvoorkeur van de Nederlandse jongeren”, liet Laura Vogelsang van MTV Networks weten bij de presentatie van de TMF Superchart. Nu noemt de zender downloaden van muziek uit illegale bron „absoluut onwenselijk.”

De samenstellers van hitlijsten zijn de afgelopen jaren wel met hun tijd meegegaan. Zij kijken naar verkoopcijfers in de platenwinkel, maar tellen ook mee hoe vaak een liedje te horen is op de radio en hoeveel internetgebruikers een liedje kopen, bijvoorbeeld bij iTunes van Apple.

De verkoop van cd-singles wordt steeds minder belangrijk. Jongeren kopen nauwelijks meer fysieke geluidsdragers. Downloads lieten in 2007 een stijging van bijna 20 procent zien, aldus NVPI. Desondanks kromp de totale muziekmarkt in Nederland voor de zoveelste keer op rij, schrijft de branchevereniging. Deze daling komt door de afnemende verkopen van cd-singles en muziekdvd’s. Dat ligt volgens de muziekindustrie onder meer aan de „oneerlijke concurrentie van gratis illegaal aanbod.”

In Nederland is downloaden van auteursrechtelijk beschermde muziek legaal. Dat wordt gezien als een kopie voor eigen studio of gebruik. De Europese richtlijn voor auteursrecht stelt bij de kopie voor eigen studie of gebruik niet de voorwaarde van een legale bron, schrijft het ministerie van Justitie aan de Tweede Kamer in een brief van 20 december vorig jaar. Volgens het ministerie ligt het daarom niet voor de hand de strijd tegen internetpiraterij te concentreren op consumenten. „Dat vergt aanzienlijke investering met beperkt resultaat. [...] De handhaving lijkt meer succes te kunnen hebben indien deze zich richt op de bron van het illegale aanbod, namelijk op degene die illegaal uploadt en daarmee het beschermde werk in strijd met het auteursrecht openbaar aanbiedt.” Binnenkort volgt een brief aan de Kamer over internetpiraterij.

    • Jan Benjamin