Parijs als een springplank voor heel Frankrijk

Bertrand Delanoë heeft een grote kans om zondag bij lokale verkiezingen te worden herkozen als burgemeester van Parijs. Het zou het begin kunnen worden van een carrière in de landelijke politiek.

Bertrand Delanoë, burgemeester van Parijs bij een verkiezingsbijeenkomst; stalling voor de ‘velib’, de Parijse huurfiets; Chinese danseres tijdens de Nuit-Blanche (foto). (v.l.n.r.) Foto’s AFP en NRC Handelsblad, Vincent Mentzel A Chinese dancer from the Jin Xing Contemporary Dance company, performs on stage at the French organized 'Nuit Blanche' (White Night) entertainment show in Shanghai 02 June 2007. The annual event which was held for the first time outside of France, brought together Chinese and French installation art and performers during the six hour program. AFP PHOTO/Mark RALSTON AFP

Bertrand Delanoë kan zichzelf samenvatten in een hoofdknik. Daar staat hij, een tanige man met licht verfrommeld gezicht op de drempel van gymzaal van het Litrré-lyceum, op de linkeroever in hartje Parijs. De hoop van links in Frankrijk.

Zo’n vijfhonderd aanhangers zitten hier vanavond op hem te wachten. Ze houden hun adem al in om hem toe te juichen. Even wachten, gebaart de burgemeester van Parijs met een gebiedende hoofdbeweging naar de zaalregisseurs. Die begrijpen het meteen.

Delanoë maakt pas zijn entree als de vorige spreker klaar is. Zo is hij: autoritair en genereus tegelijk. Zijn aanhangers houden de adem nog maar wat langer in. Ook al is de kandidaat die nu op de kansel staat een jongeling die normaal gesproken geen kans maakt in deze wijk, een van de veilige bastions van rechts in de Franse hoofdstad. En ook al is Delanoë de held van het links dat wél goed functioneert, dit 59-jarige kanon van de socialisten blijft in de coulissen zolang hij wil.

In de komende weken wordt van Delanoë een coming out verwacht. Werpt hij zich op als de onomstreden leider van de Franse socialisten die Ségolène Royal steeds maar niet wordt? De ambitie heeft hij, daar maken zelfs zijn medewerkers – zij het anoniem – geen geheim meer van. Net als Jacques Chirac tot 1995 kan Delanoë Parijs als springplank gebruiken voor een nationale carrière. Maar de komende weken moet hij eerst slagen voor een cruciale test: zijn herverkiezing als burgemeester.

Dat zal hij waarschijnlijk in slagen. Bertrand Delanoë is na één termijn van zeven jaar onmiskenbaar populair. Naar verwachting stevent hij zondag in de eerste ronde af op een ruime overwinning op zijn rechtse rivale Françoise de Panafieu. Zijn team koestert hoop op een absolute meerderheid, maar volgens peilingen kan hij rekenen op ongeveer 43 procent.

Het rekensommetje dat dan volgt heeft nationale dimensies. Delanoë hoopt zijn coalitie voort te zetten met de Groenen en de communisten (de laatsten staan al op zijn lijst). Maar de Groenen dreigen in Parijs voorbij te worden gestreefd door de centrumpartij Modem, van ex-presidentskandidaat François Bayrou, die in 2012 opnieuw eigen presidentiële ambities heeft.

Delanoë’s Parijse regime is de voortzetting van de gauche plurielle, de linkse coalitie met een pragmatisch hervormingsbeleid zoals premier Jospin tussen 1997 en 2002 op nationaal niveau leidde. Hij is Jospins officieuze erfgenaam. De ex-premier prijst Delanoë aan omdat hij volgens hem „een zeker idee van Parijs” heeft – een echo van generaal De Gaulle’s fameuze woorden, die „zeker idee van Frankrijk” had. Over Ségolène Royal schreef Jospin vorig jaar juist een heel boek om haar af te branden wegens gebrek aan ideeën.

Welk idee heeft Delanoë van Parijs? De burgemeester heeft er zijn vaste rijtje sleutelwoorden voor, dat hij vanavond zoals op elke verkiezingsbijeenkomst uitserveert. Meer groen, meer fietsen en trams, meer sociale woningbouw – desnoods door hoge torens te bouwen die nu nog verboden zijn in de stad. Parijs moet, zegt Delanoë, „toegankelijk zijn voor iedereen”.

Dat doel heeft hij de afgelopen jaren nagestreefd op omstreden wijze. Er waren in het oog springende projecten, zoals het aanleggen van brede bus- en fietsbanen en een trambaan. Delanoë jaagt auto’s weg, klaagde rechts. Links was ontstemd over de soepele samenwerking met private partners en het bedrijfsleven in het algemeen. Velib’, een systeem van selfservice-fietsen die voor een schijntje voor alle Parijzenaars en toeristen beschikbaar zijn, wordt uitgebaat door JCDecaux, het straatmeubilairbedrijf van een van de rijkste ondernemers van Frankrijk, miljardair Jean-Claude Decaux. Delanoë wil het systeem uitbreiden met ‘autolib’, een netwerk van gratis beschikbare elektrische stadsauto’s.

Critici verwijten Delanoë dat hij Parijs heeft omgetoverd in een speeltuin voor ‘bobos’; de bourgeois-bohémiens, beter gesitueerde stadsburgers die welwillend kosmopolitisme combineren met een hedonistische levenshouding. Hij introduceerde een plezierpolitiek die in Europa school heeft gemaakt, met evenementen als Paris-Plage, het kunstmatige stadsstrand dat in de zomer langs de Seine ligt, de Nuit Blanche, met een nacht lang gratis musea en optredens in de hele stad, en een autovrije skate-, fiets- en wandelroute langs de Seine op zondag. Zijn grootste mislukking was de verloren campagne om de Olympische Spelen van 2012 naar Parijs te halen.

Delanoë vindt de verwijten over boboïsering onterecht. Hij heeft, zegt hij, Parijs dynamischer gemaakt: de werkloosheid daalt er sneller dan landelijk, het aantal inwoners stijgt na jarenlange teruggang weer licht en er is meer sociale woningbouw gekomen. Maar die politiek heeft niet voorkomen dat net als in andere steden de middenklasse de stad uit vlucht vanwege de geëxplodeerde kosten van huisvesting en het dagelijks leven.

In heel Frankrijk verandert dat de politieke verhoudingen: veel steden worden centrum-links, de provincie rechts, de buitenwijken rechts of oud-links. Delanoë is de aanvoerder van de generatie socialistische bestuurders die in deze nieuwe verhoudingen floreren.

Als de kansloze kandidaat in het zesde arrondissement is uitgesproken, beent de burgemeester eindelijk zelf naar voren. Geoefend energieke pas, opzwepende campagnemuziek, en dan een laconiek grapje om zichzelf in het centrum te plaatsen: „Ik begrijp niet waarom de rechtse kandidaten mij zo uitschelden. 65 procent van hun kiezers is tevreden over mij!”

    • René Moerland