Kroezeboom

Over het verzorgen van bomen. Aflevering in een serie over bekende en onbekende bomen.

De Kroezeboom op de Fleringer Es. Een van de oudste bomen van Nederland. Foto Sake Elzinga Nederland - Fleringen - ( Gelderland) - 16-02-2008 De Kroezeboom op de Fleringer es. Een van de oudste bomen van Nederland. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

De Kroezeboom behoort tot de machtigste eiken van het land. Als een vorst, door enkele getrouwen omringd, heerst hij over de Fleringer Es. Voor geestelijke bijstand staat daar ook een kapelletje. Verder vandaag een bleek zonnetje en een verrassend koude wind.

„Zeshonderdvijftig jaar”, zegt Tije Bakker desgevraagd.

„Dat hoop ik toch niet”, zeg ik. Want ik heb de linde van Sambeek als oudste boom van Nederland genomen, en die is hooguit vijfhonderd.

„Nou ja”, zegt Bakker dan weer, „hij is hol.” Oftewel, jaarringen geven hier geen uitsluitsel.

De Kroezeboom staat op een lapje grond, zestig meter in doorsnee, van de Pancratiusparochie in Tubbergen. Ten tijde van de Reformatie, toen de katholieken aan de beurt waren om onderdrukt te worden, werden in zijn beschutting veldmissen gehouden. ‘Kroes’ dus zo goed als zeker van ‘kruis’.

„Zo’n boom”, zegt Bakker, „is deel van ons culturele erfgoed, hij ademt geschiedenis.”

Hij is hol ja, dat mag je wel zeggen. Dit moet wel het toppunt van holheid zijn. Aan de voet is de stam compleet gespleten, zodat je ín deze boom kunt kruipen. Bruinrot. Schimmels die het celweefsel vochtig verteren. En in de zwaarste armen zet die holheid zich voort in een gewonden structuur, ongeveer zoals de bliksem zich om een boom kan winden.

De hele Kroezeboom wordt door ijzerwerk bij elkaar gehouden. Bakker wijst me het verschil tussen hechtingen, spanankers en stormankers. Hij is 61 en werkt bij Copijn. Jörn Copijn was indertijd de man die de boomchirurgie in Nederland introduceerde. De kranten stonden er vol van. Zo kon het leven van bomen, die dat waard waren, worden verlengd. Nu spreken we niet meer van chirurgie, maar van verzorging.

Begin jaren ’70 werd door een passerende dorsmachine een arm uit de Kroezeboom gerukt. Als toen niet was ingegrepen, was hij inmiddels ongetwijfeld tegen de vlakte gegaan. De kroon werd een meter of acht teruggesnoeid en al dat ijzerwerk bevestigd. Stabiliseren heet dat. Met het oog op het voortbestaan van de boom én de veiligheid van omstanders.

„Dit werk”, zegt Bakker, „draagt duidelijk sporen van de pionierstijd.”

„Nu zou je het anders aanpakken”, begrijp ik.

„Nu zouden we”, zegt hij, „de kroon nog verder hebben teruggesnoeid. Nu zouden we minder hulpmiddelen gebruiken. Nu kijken we meer naar de zelfredzaamheid van de boom. Nu gebruiken we ook haast geen wondafdekmiddelen meer – we weten nu dat de boom, als je een tak niet te dicht bij de stam afzaagt, zelf op het snijvlak een barrière vormt tegen inrotting.”

Zoals trouwens ook de bruinrot vanzelf wordt geremd als je zorgt dat de wind door het inwendige van de stam kan blazen; dat verdroogt dan.

In 1996, toen de boom het alsnog te kwaad kreeg, is mede op initiatief van het kerkbestuur en met massale steun van de bevolking, een Stichting Onderhoud Kroezeboom in het leven geroepen. „Hij zit nu in een onderhoudsabonnement”, zegt Bakker. „Wij komen hier elke twee jaar.”

De kroon moet opnieuw worden teruggesnoeid. Aan de voet moet iets gebeuren omdat bezoekers (kinderen?) de schors van een wortelaanzet hebben afgetrapt. Verder zijn er de jongere eiken die min of meer in een kring om hem heen zijn gezet. Ooit, want ook een Kroezeboom heeft niet het eeuwige leven, moet daaruit zijn opvolger voortkomen, de boom die het verhaal verder vertelt. Deze zijn intussen aardig uit de kluiten gewassen. Ze beschutten hem nu aardig tegen de wind, maar beginnen ook licht van hem weg te nemen.

Dat snoeien van zo’n oude boom, dat heeft iets intrigerends. Je doet dat om zijn vitaliteit te bevorderen. En om te bewijzen dat het werkt, groeit de kroon terug naar zijn oorspronkelijke omvang.

„In de zomer van 2003”, zegt Bakker, „met die hittegolf, stond de Kroezeboom beter in het blad dan alle bomen om hem heen.”

Ja, hij heeft al die eeuwen ervaring.

Koos van Zomeren

    • Koos van Zomeren