Handelsmissie gaat op kousenvoeten naar Cuba

Een ongekend grote groep Nederlandse ondernemers reist zondag anoniem naar Cuba. Bang voor sancties. ING moest vorig jaar haar activiteiten daar staken.

Cubaanse boeren poten aardappels in Guines, vijftig kilometer ten zuiden van Havana. Jeroen Ketting van Lighthouse onderzoekt of hij een Cubaanse fritesfabriek kan renoveren. Foto AFP Cuban peasants sow potatoes in Guines, 50 km south of Havana, 14 January 2008. Brazilian president Luiz Inacio Lula Da Silva will arrive this Monday to Cuba in an official visit to stregthen bilateral relations. Lula will sign food cooperation agreements, among others. AFP PHOTO AFP

Het is nooit eerder vertoond: vertegenwoordigers van 23 Nederlandse bedrijven reizen dit weekeinde naar Cuba om te kijken of er zaken kunnen worden gedaan met het communistische bewind. „Het is de grootste Nederlandse economische delegatie ooit naar Havana’’, zegt Gerard Vaandrager, directeur van het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering (NCH).

Nederlandse ondernemers staan te trappelen om te handelen met Cuba nu de 81-jarige – al bijna twee jaar zieke – Fidel Castro vorige maand bekendmaakte zich ook formeel terug te trekken als leider van het Caraïbische eiland. „Er zijn voldoende signalen dat er een meer liberale economische wind gaat waaien op Cuba. Ons bezoek komt op een heel strategisch moment’’, zegt Vaandrager. „Algemeen wordt aangenomen dat Raúl Castro [de nieuwe leider, red.] zal proberen de armoede te bestrijden door de economie geleidelijk te hervormen’’, schreef minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) deze week de Tweede Kamer.

Ondanks het historische moment wordt het bezoek van de Nederlandse managers met uiterste discretie omgeven. De namen van de Nederlandse bedrijven die op Cuba aan de slag willen, worden door het NCH angstvallig geheim gehouden.

Buitenlandse bedrijven die zaken doen met Cuba lopen volgens het NCH een groot risico op een zwarte lijst te worden geplaatst die het Amerikaanse ministerie van financiën bijhoudt. In dat geval is het vrijwel onmogelijk zaken te doen in de VS. De Amerikaanse regering handhaaft al sinds 1961 een handelsembargo tegen het Marxistische bewind op Cuba.

„We moeten ons geloof ik in een boerka hullen om niet gezien te worden door de Amerikanen’’, zegt een vertegenwoordiger van een van de bedrijven die, zoals de meeste deelnemende managers, alleen anoniem wil praten. „Het is natuurlijk onjuist van Amerika om ook aan buitenlandse firma’s de Amerikaanse wetgeving op te leggen. Maar de Amerikaanse pesterijen kunnen groot zijn”, zegt Vaandrager.

De betrokken ondernemers verwijzen stuk voor stuk naar de lotgevallen van ING. Deze bank moest vorig jaar zijn lucratieve activiteiten op Cuba staken na grote druk van de Verenigde Staten. Amerika maakt het onmogelijk dat bedrijven tegelijk in Cuba en in de VS zakelijke activiteiten ontplooien.

Via naspeuringen van deze krant konden namen van de Nederlandse bedrijven die deel uitmaken van de handelsdelegatie toch worden achterhaald. De bank die graag de opvolger wil worden van ING op Cuba is Rabo.

„We zijn nieuwsgierig naar de nieuwe economische mogelijkheden’’, zegt Rabo-woordvoerder Raymond Salet. De bank is volgens hem niet bang voor Amerikaanse sancties en stuurt een vertegenwoordiger van de afdeling emerging markets. „We houden ons aan de wet en die verbiedt eurotransacties niet. En bovendien is angst een slechte raadgever.”

Onder de Nederlandse bedrijven die naar Cuba reizen zijn drie Rotterdamse scheepvaartmaatschappijen: EWL, Blue Carrier Line en Nirint. De laatste firma is eigendom van de Rotterdamse ondernemer Willem van ’t Wout (Fondel groep) die al veertig jaar nikkel importeert uit Cuba. Door de ruzie die in 2003 losbarstte tussen de EU en Cuba over het oppakken van 75 dissidenten is Van ’t Wout een deel van de oorspronkelijke handel kwijtgeraakt aan de Chinezen. Maar door de huidige dooi in de verhouding tussen Europa en het eiland bestaat de hoop dat de banden met Cuba weer kunnen worden aangehaald.

De verwachting is dat Cuba vooral op het gebied van de landbouw hervormingen zal doorvoeren. Een terrein waar Nederland een vooraanstaande rol kan spelen, verwacht delegatieleider Vaandrager.

Joost van den Akker, hoofd landenrisicoteam van de Rabobank, ziet ook de land- en tuinbouw – naast het toerisme – als een sector met veel potentie. „Het is het grootste eiland van de Caraïben en erg vruchtbaar. Als de landbouwmarkt wordt geliberaliseerd en het initiatief bij de boeren komt te liggen, kan het land zelfs uitgroeien tot exporteur van citrusvruchten en fruit.”

Ook zou er meer diversiteit in de gewassen moeten komen, zegt de bankier. „Nu wordt een groot deel van de landbouwgrond nog voor de suikerriet gebruikt, op een erg inefficiënte wijze.” Het suikerriet inzetten voor de productie van ethanol (biobrandstof) zou voor een deel Cuba’s binnenlandse energiebehoefte kunnen voorzien. „De olie die ze hebben is erg ruw, veel moeten ze importeren. Ethanol zou ze veel geld veel kunnen schelen.”

Jeroen Ketting van het Nederlandse in Moskou gevestigde advies- en investeringsbedrijf Lighthouse onderzoekt vooral wat de mogelijkheden zijn om in de landbouw van Cuba te investeren. Ketting wil een fritesfabriek renoveren en bekijkt of met Cubaanse aardappels levering van patat aan de hotels mogelijk is.

Ketting is optimistisch over de mogelijkheden al verwacht hij in de nabije toekomst geen grote veranderingen in het economische systeem van Cuba. „Het is natuurlijk vijf voor twaalf hier, maar niemand weet hoe lang die laatste vijf minuten gaan duren.”

Lighthouse heeft geen belangen in de Verenigde Staten en voorziet daarom wat dat betreft geen problemen. „We zijn in Rusland gewend geraakt aan moeilijke investeringsprojecten. In Cuba zijn de logistieke en managementproblemen vergelijkbaar met Rusland. Investeren is hier een long shot maar, zoals ze in Rusland zeggen, wie niet riskeert, drinkt geen champagne.”

Tegelijk met de bedrijven reist een delegatie van de stad Rotterdam naar Cuba onder leiding van locoburgemeester L. Bolsius. Dit bezoek dient ter viering van het feit dat Havana en Rotterdam 25 jaar zustersteden zijn.

Een aantal organisaties, zoals IKV Pax Christi en het CNV, dringen er bij de bedrijven op aan dat ze pas samenwerken met het Cubaanse regime als de communistische regering ook bereid is zaken als arbeidsrechten en de positie van vakbondsleiders en dissidenten te bespreken. Ook het Tweede Kamerlid K. Ferrier (CDA) pleit voor een tweesporenbeleid. „Economische samenwerking moet samengaan met aandacht voor mensenrechten.”

En ook minister Verhagen wijst in zijn deze week verschenen brief over Cuba op schendingen van mensenrechten. „Nog steeds zitten omstreeks 230 politieke gevangenen opgesloten in de vele gevangenissen die Cuba rijk is, vaak onder mensonterende omstandigheden. Een aantal van hen is ernstig ziek. Het aantal politieke gevangenen is het laatste jaar overigens wel verminderd, doordat gevangenen vrijkwamen na het uitzitten van hun straf en er minder nieuwe rechtszaken tegen politiek actieve burgers plaatsvonden.”

    • Marcel Haenen
    • Merijn de Waal