Gebrek aan visie kan Zapatero fataal worden

De Spanjaarden gaan zondag naar de stembus. Peilingen voorspellen een nipte overwinning voor de zittende premier Zapatero, ook al verwijten critici hem gebrek aan heldere doelen en een duidelijke strategie.

José Luis Rodríguez Zapatero, de Spaanse premier en leider van de socialistische partij, gisteren op een verkiezingsbijeenkomst in Barcelona. Zondag gaan de Spanjaarden naar de stembus. Foto AP Spain's Prime Minister Jose Luis Rodriguez Zapatero, center, is seen after making a speech during an electoral event in Barcelona, Thursday March 6, 2008. Spain goes to the polls March 9. (AP Photo/Manu Fernandez) Associated Press

De voorzitter van Spanje’s werkgeversvereniging, Gerardo Díaz Ferrán, liet zich even gaan. Tijdens een presentatie van de economische verkiezingsplannen door de socialistische minister van Financiën Solbes bedankte de werkgeversvoorzitter de regering Zapatero vriendelijk voor het verlagen van de vennootschapsbelasting.

Na de verkiezingen van komende zondag zal hij onmiddellijk bij Solbes op de stoep staan om te praten over een verdere verlaging, aldus een enthousiaste Díaz Ferran. „En om je te zeggen dat we weer geheel klaar staan om samen te werken.”

Vreugde in de verkiezingskaravaan van de socialisten, ergernis bij de conservatieve Partido Popular: de werkgevers gaan kennelijk al uit van een socialistische zege en vinden dat nog prettig ook.

Spanje’s bloeiende economie zou een van de sterke punten kunnen zijn op het conto van de socialistische premier en lijsttrekker José Luis Rodríguez Zapatero. Bovengemiddelde groei, nauwelijks stakingen, goed overleg met sociale partners, een riant begrotingsoverschot.

Maar uitgerekend de laatste weken stagneert de groei, steeg de werkloosheid tot het hoogste niveau in tien jaar en kwam de inflatie boven de vier procent. De bouwsector, de motor achter de groei, is tot stilstand gekomen. Goedkoop geldlenen is afgelopen. Jaren van explosieve, op speculatie gebaseerde prijsstijgingen op de huizenmarkt, beginnen te knellen. „Als de regering de overspannen verwachtingen op de huizenmarkt had bijgesteld, was de zaak minder uit de hand gelopen”, zegt Fernando Encinar, directeur van huizenwebsite idealista.com.

„De economie interesseert u helemaal niets”, zei oppositieleider Rajoy, naar aanleiding van de economische stagnatie. „U hield zich bezig met andere dingen zoals onderhandelen met de ETA en debatten over beschaving.” Rajoy bepleitte een harde aanpak van illegale immigratie. Hij eiste een ‘integratiecontract’ en verweet de socialisten dat ze de grenzen wagenwijd hadden opengezet.

Zapatero wees er op dat zijn regering niet alleen migranten heeft gelegaliseerd, maar ook bilaterale contracten heeft gesloten met Afrikaanse landen, waardoor nu een snelle uitzetting van illegalen mogelijk is. Daar is zelfs Sarkozy jaloers op, aldus de premier. Maar de premier zei niet wat er moet gebeuren nu de banengroei stagneert, en veel migranten wachten op familiehereniging.

Zapatero trok veel aandacht met de doortastende manier waarop hij gelijke behandeling van vrouwen en het homohuwelijk doorvoerde. Maar door de mislukte gesprekken met de Baskische afscheidingsbeweging ETA en de chaotisch verlopen vernieuwing van het Catalaanse statuut, leek hij ook op een premier zonder een duidelijke agenda. Daags voor de ETA-aanslag op een parkeergarage bij het vliegveld Barajas, verklaarde Zapatero nog dat het terrorisme binnen een jaar aanzienlijk zou zijn teruggedrongen.

Bij gebrek aan een helder plan leidden onderhandelingen over het nieuwe Catalaanse statuut tot een conflict met de nationalistische bondgenoten – en uiteindelijk ook tot ruzie binnen de socialistische partij zelf. De socialistische regiopresident Maragall moest vertrekken en in de partij vroegen sommigen zich af of de premier uit opportunisme maar wat aanrommelt met de autonomie van de regio’s. „Het land is niet uit elkaar gevallen, zoals de oppositie zegt. Maar het statuut heeft ook niet geholpen om de centrale regering te versterken”, aldus een socialistisch partijgenoot.

In Baskenland kwam het zelfs tot opstand in de partij. De voormalige socialistische europarlementariër Rosa Díez richtte vorig jaar de partij Unión Progreso y Democracía op, die nu meedingt in de verkiezingen. „Het wordt tijd dat Spanje opnieuw bekijkt welke bevoegdheden tot de staat en welke tot de regio’s behoren. Zapatero doet dat niet”, aldus Díez.

De socialisten staan nog altijd op winst in de peilingen, maar de voorsprong is klein. In twee televisiedebatten versloeg Zapatero zijn conservatieve tegenstander. Maar dat lag meer aan het zwakke optreden van Rajoy dan aan de kracht van Zapatero. De conservatieve partij heeft inmiddels kopstukken uit de regering-Aznar ingezet, inclusief de oud-premier zelf. Of dat de geloofwaardigheid van de conservatieve kandidaat ten goede komt is natuurlijk de vraag.

Mogelijk krijgt Zapatero nog een steuntje in de rug door de verkiezing deze week van de uiterst conservatieve Madrileense kardinaal Rouco Varela als de nieuwe voorzitter van het Spaanse bisschoppencollege. De bisschoppen, aangevoerd door Varela, gingen de afgelopen jaren herhaaldelijk de straat op om in massademonstraties te betogen tegen het homohuwelijk en het vak maatschappijleer dat werd ingevoerd onder Zapatero. Deze kerkelijke radicalisering, gesteund door de Partido Popular, roept bij Spanjaarden herinneringen op aan het dictatoriale verleden. „Zapatero profiteert ervan als de bisschoppen de straat op gaan”, denkt adjunct-hoofdredacteur van de conservatieve krant ABC. „En waarom moeten ze uitgerekend vlak voor verkiezingen Rouco Varela tot voorzitter kiezen?”

Het ontbreekt Zapatero aan plannen en een heldere strategie, zeggen critici. Maar hij heeft het tot nu toe steeds gered. Hij moet er dan wel in slagen om zijn achterban op te trommelen. Want een lage opkomst is voor hem een van de grootste risico’s.

    • Steven Adolf