Een hitlijst met liedjes die zijn gestolen

De nieuwe hitlijst die TMF vanaf morgen uitzendt, is controversieel.

Voor het eerst worden downloads uit illegale bron meegeteld.

Ze was receptioniste op een kantoor, won in 2006 de Engelse versie van X-Factor en heeft nu een grote hit met Bleeding Love. Leona Lewis staat op 1 in Nederland en een groot aantal andere Europese landen. Maar hoe groot haar succes is, is lastig te meten. Toen Bleeding Love vier maanden geleden uitkwam in Groot-Brittannië werd het nummer in de eerste week 100.000 keer gedownload. Betaald, via officiële kanalen. Het aantal onbetaalde downloads kan gemakkelijk zestien keer hoger liggen, becijferde het Nederlandse bedrijf GfK Marketing Services.

Tot voor kort telden samenstellers van hitlijsten niet mee hoe populair een hit is in het grijze circuit. De nieuwe Superchart, die muziekzender TMF vanaf morgen uitzendt, neemt nu ook onbetaalde downloads mee. Die hitlijst is controversieel. Downloads uit illegale bron worden voor zover bekend nergens anders in de wereld meegeteld. Nederland is ook een van de weinige landen ter wereld waar downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal legaal is. Alleen uploaden, het (op grote schaal) aanbieden van muziek, is hier strafbaar.

„Er gaat een fataal signaal vanuit als je alle downloads meetelt in de hitlijsten”, zegt Wouter Rutten van de NVPI, de branchevereniging van platenmaatschappijen en andere entertainmentbedrijven. „Het is dan alsof de muziekindustrie zich heeft neergelegd bij downloads uit illegale bron.” Dat is geenszins het geval, aldus Rutten. Namens de muziekindustrie maakt de stichting Brein jacht op grootschalige aanbieders van muziek.

Ook de manier waarop de TMF Superchart wordt samengesteld is controversieel. GfK Marketing Services, dat een groot aantal hitlijsten samenstelt, tapt het dataverkeer af op vier grote peer-to-peernetwerken waar internetgebruikers onderling muziek ruilen. GfK houdt bij welke bestanden worden uitgewisseld via Bittorrent, eDonkey, eMule en Overnet. Men gebruikt daartoe een slim programmaatje dat het web afschuimt, een webspider.

GfK weet waar de providers van de gebruikers van die netwerken zijn gevestigd, maar het bedrijf heeft geen informatie over individuele gebruikers (de zogeheten internet protocol- of IP-nummers). „Wij zijn absoluut tegen elke vorm van illegaliteit”, zegt Laurens van den Over van GfK. „Wij zijn een objectieve en neutrale partij die slechts monitort wat er gebeurt op peer-to-peernetwerken.” De nieuwe hitlijst van TMF zal discussie opwekken, zegt Van den Oever. „We hebben daar goed over nagedacht. Maar hoe moet je dan dertien- tot negentienjarigen bereiken?”

Voor die jongeren is internet misschien wel het belangrijkste medium, belangrijker nog dan radio of tv. Driekwart van de jongeren haalt zijn muziek van het web via al dan niet betaalde downloads. Dat stelden MTV Networks, het moederbedrijf van TMF, en MSN van Microsoft vorig jaar in het onderzoek Circuits of Cool. „De TMF Superchart zal door het meetellen van muziekdownloads een actueel en representatief beeld geven van de muziekvoorkeur van de Nederlandse jongeren”, liet Laura Vogelsang van MTV Networks weten bij de presentatie van de TMF Superchart. Niet voor niets adverteert de muziekzender voor de nieuwe hitlijst met de slogan ‘Weet wat er echt speelt’. MTV zegt onbetaald downloaden absoluut niet te willen aanmoedigen.

De samenstellers van hitlijsten zijn de afgelopen jaren al met hun tijd meegegaan. Zij kijken niet alleen naar de verkoopcijfers van singles in de platenwinkel, maar tellen ook mee hoe vaak een liedje te horen is op de radio (airplay) en hoeveel internetgebruikers een liedje kopen. Dat kan streaming zijn, zoals bij een internetradiostation via bijvoorbeeld Planet Music van KPN, en als betaalde download (bijvoorbeeld iTunes van Apple).

De verkoop van cd-singles wordt steeds minder belangrijk. Jongeren kopen simpelweg nauwelijks meer fysieke geluidsdragers. Downloads lieten in 2007 een stijging van bijna 20 procent zien, aldus NVPO. Desondanks kromp de totale muziekmarkt in Nederland voor de zoveelste keer op rij, schrijft de branchevereniging. Deze daling wordt veroorzaakt door de afnemende verkopen van cd-singles en muziekdvd’s.

De muziekindustrie is volgens de NVPI druk bezig met het ontwikkelen van innovatieve producten en diensten en de bijbehorende verdienmodellen. Maar het zal nog wel even duren voordat dat genoeg ombrengt om de omzetdalingen te compenseren. Die zijn volgens de NVPI het gevolg van moeilijke omstandigheden voor de detailhandel, veranderend koopgedrag van consumenten en de „oneerlijke concurrentie van gratis illegaal aanbod”.

In Nederland is downloaden van auteursrechtelijk beschermde muziek legaal. Dat wordt gezien als een kopie voor eigen studio of gebruik. De Hoge Raad deed eind 2003 een dergelijke uitspraak in de zaak tegen internetbedrijf Kazaa. De Europese richtlijn voor auteursrecht stelt bij de kopie voor eigen studie of gebruik niet de voorwaarde van een legale bron, schrijft het ministerie van Justitie aan de Tweede Kamer in een brief van 20 december vorig jaar. Volgens het ministerie ligt het daarom niet voor de hand de strijd tegen internetpiraterij te concentreren op consumenten. „Dat vergt aanzienlijke investering met beperkt resultaat. [...] De handhaving lijkt meer succes te kunnen hebben indien deze zich richt op de bron van het illegale aanbod, namelijk op degene die illegaal uploadt en daarmee het beschermde werk in strijd met het auteursrecht openbaar aanbiedt.” Meer details volgen in de eerste helft van dit jaar met een brief over rechtshandhaving op internet, schrijft het ministerie van Justitie.

Bekijk de hitlijsten van TMF Superchart, de hitlijsten GfK en de Nederlandse Top-40 via nrcnext.nl/links

    • Jan Benjamin