De verleden tijd van de Boze Jonge Mannen

David Kynaston: Austerity Britain, 1945-51. Bloomsbury, 692 blz. € 45,– (geb.) De bekorte paperback is €15,– Colin Wilson: The Angry Years. The Rise and Fall of the Angry Young Men. Robin Books, 238 blz. € 22,– (geb.)

David Kynaston: Austerity Britain, 1945-51. Bloomsbury, 692 blz. € 45,– (geb.) De bekorte paperback is €15,–Colin Wilson: The Angry Years. The Rise and Fall of the Angry Young Men. Robin Books, 238 blz. € 22,– (geb.)

Er is de afgelopen zestig jaar in Nederland veel meer te lezen en te zien geweest over Engeland in WO II dan over de andere betrokken landen. De Britten hebben er meer over geschreven en gefilmd dan de Duitsers en Fransen en zijn makkelijker verstaanbaar. Ook de jaren ná de Tweede Wereldoorlog komen nu aan de orde. Engeland was toen gehavend en verarmd, veel etenswaren bleven jarenlang op de bon, evenals kleren, en wie wat geld over had (en geen buitenlandse relaties) kon niet eens een Europese vakantie nemen door de beperking op de aankoop van buitenlands geld. Veel andere volken die het ook moeilijk hadden voelden zich niet zo verongelijkt; het Britse misnoegen werd gesterkt door de gedachte: ‘We won the war, didn’t we!’

Dat is het leven waar David Kynaston van vertelt. Bij de eerste verkiezingen na de oorlog, in 1946, stelden de kiezers de Conservatieven, en in het bijzonder Churchill die vond dat hij een historische prestatie had geleverd, teleur door Labour te laten winnen. De oorlog had de herinnering aan de crisisjaren van 1930 niet uitgewist, en de afstand tussen de lower en middle classes (om niet te spreken van het kleine groepje upper class) verkleind. Een Labour-regering zou de economie op gang brengen en een nieuwe samenleving vorm geven. Toen die verwachting in 1951 nog onvervuld was brachten de kiezers toch maar weer de Conservatieven aan het bewind, die nog steeds onder leiding van Churchill stonden.

Daar eindigt dit werk van Kynaston, die een historicus is met al een aantal boeken op zijn naam, waaronder een geschiedenis van de Londense City in vier delen. Hij is niet een auteur die gauw bang zal zijn dat hij ergens te lang over doorgaat, integendeel; hij richt zich tot onvermoeibare belangstellenden die meer van uiteenzettingen houden dan van samenvattingen. Dat geeft niet wanneer hij het over het dagelijkse leven heeft, met de beperkingen en het gemopper die karakteristiek waren voor de tijd, over kleine rantsoenen en lange rijen en slechte bediening, en de stemming in een enquête vertolkt door een huisvrouw met: ‘in de oorlog was aanmodderen je nationale plicht – nu is het alleen een vervelende noodzaak’.

Hij gaat vooral lang door over het Lagerhuis en de regering. Er kwamen ingrijpende plannen aan de orde zoals de invoering van de Health Service en de nationalisatie van de mijnen; al zijn die onmisbaar voor het begrip van de geschiedenis, ze hadden niet zo breed uitgemeten hoeven worden. Kynastons boek is nu vooral geschikt voor lezers met een behoefte om zich in deze Engelse periode te verdiepen.

Het boek van Colin Wilson over de ‘angry years’ had goed kunnen aansluiten op dat van Kynaston als het zich strikter aan zijn ondertitel gehouden had ‘The Rise and Fall of the Angry Young Men.’ Die jongemannen, in de publiciteit soms als een groep behandeld, waren in werkelijkheid loslopende schrijvers die gemeen hadden dat zij de Engelse literatuur van de jaren vijftig te saai en te keurig vonden en er iets rauwers en levendigers van dachten te kunnen maken: Kingsley Amis, John Osborne, John Wain, John Braine, Arnold Wesker, Kenneth Tynan en een aantal anderen.

Colin Wilson hoorde er ook bij toen in 1956 zijn studie verscheen van schrijvers vervreemd van de samenleving, The Outsider, waarvoor hij zo geprezen werd dat hij meteen arrivé leek. Toen hij al gauw met een volgend boek kwam, Religion and the Rebel, was de algemene opinie dat hij niets bijzonders te vertellen had. Sindsdien heeft hij zelf de rol gehad van een outsider, wat geen reden voor hem was om het schrijven op te geven: in de volgende vijftig jaar heeft hij meer dan dertig boeken gepubliceerd, romans en allerlei essays en studies.

Wie het boek over the angry years gaat lezen moet niet verwachten dat de schrijvers van toen in hun literaire en maatschappelijke context gezet zullen worden. Wilson vertelt eerst iets over hun tijd en werk, en op den duur steeds meer van hun privé-leven. Niemand die het leest zal het allemaal geloven, over Osborne en Amis en Tynan voornamelijk, en dan ook nog over Iris Murdoch die hij korte tijd goed gekend heeft. Wel is er plezier te beleven aan de gepeperde gossip, en wie de ware geschiedenis van deze levens zou willen ontdekken heeft er uitdagende uitgangspunten aan.

Na al die verhalen komt Wilson nog met een epiloog waarin hij vertelt hoe zijn eigen levensleer zich ontwikkeld heeft sinds vijftig jaar, en verrast hij degenen die het er dan helemaal mee eens zijn als hij het beginsel attention aanbeveelt. Hij heeft dat ook aangetroffen bij de Japanse meester Ikkya, die toen een werkman hem vroeg ‘Wat betekent het’ antwoordde ‘Attention means attention’ – daar weet Wilson op zijn 75ste ook betekenis aan te geven, meer dan aan de liefdes van the angry young men.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Robson Books

In de boekenbijlage van 7 maart staat op bladzijde 6 bij Colin Wilson vermeld Robin Books . Dit moet zijn Robson Books.

    • J.J. Peereboom