Nu voor iedereen: pastoraat op bestelling

Niet alleen gelovigen buiten de kerk hebben een oor nodig.

Gelovigen in de kerk komen ook vaak aandacht te kort.

De afgelopen jaren werd hij incidenteel door uitvaartondernemers ingehuurd als funeraire spreker, iemand die families bijstaat en het woord voert bij een uitvaart. Dat betekent begeleiden van mensen in beladen omstandigheden. En zo’n delicate taak is Peter Jan van Houdt (59) in het Overijsselse Hardenberg op het lijf geschreven. „Je spreekt dan vooraf een aantal malen met de familie en op basis daarvan houd je een toespraak waarin je de overledene tekent. Meermalen bracht ik daarbij bijbelse noties ter sprake, als de familie dat aangaf. Maar je zorgt in elk geval dat alles goed verloopt. Alleen daarin al ben je de familie tot steun. Dat is heel intensief werk. Als mensen hun verhaal bij je kwijt kunnen, dan merk je dat ze je gaan vertrouwen. Ik had soms de behoefte om later nog eens contact met zo’n familie op te nemen, maar de uitvaartondernemers ontraadden dat sterk.”

Maar nu is Van Houdt voor zichzelf begonnen. Begin januari vestigde hij zich als zelfstandig pastoraal werker, zonder contract met enige kerk. Dat houdt in dat hij niet alleen beschikbaar is voor het leiden van uitvaarten, maar ook voor bezoeken aan ouderen, langdurig zieken en gehandicapten en voor het begeleiden van stervenden. Via zijn website en door middel van folders bij artsen, verzorgingscentra en uitvaartondernemingen biedt hij zijn diensten aan. Aan het inzegenen van huwelijken en het dopen van kinderen doet hij niet. Dat zijn voor hem ceremonies die in de kerkelijke gemeente thuishoren.

Zelf is Van Houdt „van harte” lid van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Hardenberg. „Ik denk dat ik de eerste – in ieder geval een van de weinigen – ben in de orthodox-protestantse hoek die als zelfstandige professionele pastorale zorg aanbiedt. Dat is in eerste instantie een taak van de kerk. Maar in de loop der jaren heb ik gemerkt, dat kerken zelfs hun eigen leden niet altijd voldoende aandacht kunnen geven. Zeker bij veel ouderen is de eenzaamheid groot. Zij hebben behoefte aan een luisterend oor. Sommige dementerende ouderen in verzorgingstehuizen zien zelfs hun kinderen bijna nooit. Mijn pastorale hart komt daartegen in opstand. Gezien de tijdelijke contracten die ik steeds had, zeiden mijn zoons: waarom begin je nu geen zelfstandige praktijk? Vandaar de website en de folder. Dat ik die zorg nu commercieel ga aanbieden, daar moet ik wel aan wennen. Maar er moet hier wel brood op de plank komen.”

De markt van Van Houdt zijn primair de mensen die wél geloven, maar op een of andere manier vervreemd zijn geraakt van de kerk. Hij verwacht niet dat iedereen zich bij hem thuis zal voelen. „Met algemene begrippen als spiritualiteit en zingeving heb ik niet zoveel, omdat je die op allerlei manieren kunt uitleggen. Mijn aanpak past niet bij de postmoderne opvatting, dat het leven een individuele zoektocht is. Hier in het oosten van het land is dat gevoel ook niet zo dominant. Wat je hier bij voorbeeld wél tegenkomt, zijn ouders die wel geloven en hun kinderen die daar weinig meer mee hebben. Hierover ga ik graag met ze in gesprek. En voor wie daarvoor openstaat kan ik de bijbel opendoen. Want daarin ligt voor mij dé grote rijkdom en daarin wil ik anderen graag laten delen – als er ruimte voor is.”

Particulieren kunnen zijn hulp inroepen, bij voorbeeld voor de steun aan een zieke, maar Van Houdt wil zich ook wel laten inhuren door een plaatselijke gemeente van zijn eigen kerk of van een ander kerkgenootschap, of door een verzorgingstehuis dat hem voor een of twee dagen wil hebben. „Ik kreeg al een telefoontje van iemand die mijn naam heeft doorgegeven aan een bejaardencentrum.”

Zijn weg naar het commerciële pastoraat was er een met omwegen. Ooit studeerde Van Houdt voor dominee aan de Theologische Universiteit te Kampen. Door ziekte moest hij daarmee mee stoppen en kwam hij in de liefdadigheidssector en later in het godsdienstonderwijs te werken. Intussen volgde hij een opleiding tot pastoraal werker. Toen hij werk vond in een kerk die tijdelijk zonder dominee zat, bleek hij zich als een vis in het water te voelen. „Ouderen en zieken bezoeken, zonder je verder te hoeven bezighouden met beleidstaken van een kerkenraad. Ik hoefde alleen maar te luisteren en door gesprek en bijbellezing te bemoedigen en tot steun te zijn. En gewoon er maar te zijn voor de stervende.” Ook de geestelijke begeleiding van inwoners van een, inmiddels weer gesloten, asielzoekerscentrum in het naburige Slagharen deed hij met plezier.

Aanvankelijk aarzelde Van Houdt over de begeleiding van crematies. „Ik associeerde die met anti-christelijk protest, wat ze in het verleden ook wel waren. Maar ik realiseer me dat iemand er bijvoorbeeld ook uit milieuoverwegingen voor kan kiezen. Ik bekijk per geval of ik een crematie kan begeleiden.” Zijn vrouw: „Je hebt al er wel eens een gedaan. Daar heb je toen over nagedacht en je standpunt genuanceerd.”

Informatie en tarieven op www.pjvanhoudt.nl

    • Herman Amelink