Kiezers werven in zwarte kapsalons

De opkomst bij de verkiezingen is in de Verenigde Staten doorgaans laag: een derde stemt niet. Filmer Kasper Verkaik zag hoe het Obama wel lukt hen te mobiliseren.

Aanhangers van Obama moedigen hem aan tijdens zijn campagne. Foto Reuters Supporters cheer as Democratic presidential candidate Senator Barack Obama (D-IL) speaks at a rally in Fort Worth, Texas February 28, 2008. REUTERS/Jessica Rinaldi (UNITED STATES) US PRESIDENTIAL ELECTION CAMPAIGN 2008 (USA) REUTERS

Amsterdam, 6 maart. - Barack Obama is en blijft ondanks zijn laatste nederlaag een serieuze concurrent van Hillary Clinton in de strijd om het presidentskandidaatschap. Zo langzamerhand lijkt dat vanzelfsprekend. Maar kijk terug en je beseft dat zoiets niet vanzelf sprak en ook hoe snel en hoe plotseling Obama’s positie werd versterkt.

Kijk dan naar de film Dear Oprah en zie hóe een element van Obama’s opkomst zijn beslag kreeg. Want toen Kasper Verkaik met zijn kleine crew door de VS reed voor een film over Amerikanen die hun stemrecht laten voor wat het is, zat hij onverhoeds met zijn neus op Obama’s opkomst. Honderd miljoen Amerikanen stemmen niet, een derde van de bevolking. Hoe kan dat, vroeg Verkaik zich af, en wat gebeurt er als deze mensen hun stemrecht wel zouden uitoefenen?

Verkaik: „Niemand heeft zich ooit enige moeite gegeven om niet-stemmend Amerika te veroveren. Voor het binnenhalen van niet-stemmers moet je zo ongeveer van deur tot deur opereren. Bij het maken van mijn film merkte ik ineens dat de Obama-campagne daar wél mee bezig was. Natuurlijk, Obama heeft charisma en hij spreekt prachtig, maar dat had hij altijd al. Nee, er veranderde iets. Zijn team begon de kiezers lokaal te mobiliseren, via de kerken maar bijvoorbeeld ook in de zwarte kapsalons. Begrijpelijk, alleen zo kunnen ze winnen van Hillary: in Iowa was de opkomst van jonge kiezers historisch hoog en toen won Obama. Wij zagen dat en we genoten, want wij begrepen die strategie, wij filmden immers de mensen die zij willen veroveren.”

In zijn aangenaam losjes opgezette film ondervraagt Verkaik gerenommeerde wetenschappers. Hij brengt ze ertoe om hun cijfers over de consequenties van het niet-stemmen voor de stemverhoudingen uit te leggen aan de hand van een taart, een pizza en een omelet: snij zo’n stuk taart weg, welke uitkomst levert dat dan op? Leg die punt eens terug, welk verschil maakt dat? Verkaik: „Die aanpak is naïef, ja. Maar ook nodig, want ik ben slecht in wiskunde. En ik wil de aandacht vasthouden, die afdwaalt bij cijfers en statistieken. Die experts zijn hotshots, en toch voelden ze zich niet te goed hiervoor.”

Voor Dear Oprah bezocht Verkaik een bonte stoet niet-stemmers door de hele VS: een ‘single mom’ in South Carolina, zwarte arbeiders bij de kapper in Georgia, Latino’s op een sportveld in Texas, overlevers van orkaan Katrina in New Orleans, studenten in Iowa. Met sommigen was van tevoren contact gelegd, vaak ontstonden ontmoetingen via via, spontaan. Zoals met de bejaarde vrouw die door Obama persoonlijk was uitgenodigd voor een politieke bijeenkomst. Zij nam de filmcrew op sleeptouw, wat beelden opleverde van een ontspannen Obama op de rand van zijn succes.

Al deze mensen maken deel uit van weinig vermogende minderheden. Stemmen doen ze niet, of niet meer. Verkaik stuitte op een algemeen wantrouwen jegens politici, maar ook op verhalen over een merkwaardig tekort aan stemmachines, over rijen van zes tot tien uur voor de stemlokalen, over overdreven gedragsregels voor wie daar eenmaal binnen is – zaken die in gegoede wijken en steden niet voorkomen. Een complot van de Republikeinse autoriteiten, is de suggestie, maar Verkaik legt daar geen nadruk op. „Van complotfilms houd ik niet en met cynisme schiet je weinig op. Dit is een activistische film, ik wil er iets mee bereiken.”

Iets? Iemand! Verkaik heeft zijn zinnen gezet op talkshowgenie Oprah Winfrey. Telkens als hij vraagt wie het wantrouwen in de politiek zou kunnen wegnemen, valt haar naam. Zij kreeg mensen aan het lezen, zegt hij, en nu zou ze zich moeten inzetten om mensen te laten stemmen, zeker nu ze haar steun voor Obama heeft uitgesproken. De film heet niet voor niets Dear Oprah, hij is geformuleerd als een brief aan haar.

Verkaik stelt er een eer in om naïef te blijven. En dus meldt hij zich bij Oprah’s studio. Mag hij een brief overhandigen, is de vraag. Maar het lukt niet. Hij wordt zonder pardon weggestuurd. „Ik stuur mijn film op. Er bestaat geen andere film die Dear Oprah heet, dus ze gaat hem heus wel zien. Ze zal ’m hartstikke leuk vinden.” En dan, verwacht Verkaik, zal Oprah Winfrey doen waar hij van droomt: alle niet-stemmende kijkers overhalen hun stem uit te brengen. Met als resultaat een andere president en dus een andere koers.

Vanavond: Dear Oprah. Ned. 2, 22.50 u.