Het valt ook niet mee, het leven

You, the Living is een film, meer doordrenkt van een gevoel dan van thema’s.

Zo’n film valt eigenlijk niet te recenseren. Kijken dus.

Droevige alcoholisten, hopeloos verliefden, ongelukkig getrouwden, depressieven en werklozen – de hemel drukt zwaar op de schouders van de bewoners van de stenen stad in You, the Living. scene uit de film You, the Living (2007) Oorspronkelijke titel: Du Levande FOTO: Filmmuseum Nederlands Filmmuseum

Hoe moet je een film als You, the Living van Roy Andersson bespreken? Het is een reeks schitterende tableaus, met grove steken aaneengestikt tot een film. Zo lijkt hij op het ouderwetse conceptalbum zoals Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band van The Beatles. Het hangt allemaal samen, dat voel je wel. Sommige thema’s (of personages) duiken op verschillende plaatsen op en versterken dat gevoel. Maar je zult nooit precies kunnen aangeven wat bij wat hoort of waarom er wel een man met een tuba in zit en een man met een grote trom, maar niemand met een viool.

Een duidelijk overkoepelend thema heeft You, the Living niet, of het moest iets algemeens zijn als: het valt ook niet mee, het leven. Dat de film begint met een citaat van Goethe over de levende die al blij mag zijn dat hij zijn voeten niet in de mythische vergeet-rivier, de Lethe, heeft gestoken, helpt de kijker nauwelijks bij het preciseren van zijn gedachten over de film. Dat later een tram met het opschrift ‘Lethe’ de mist in duikt, geeft dat citaat een extra lading – maar welke?

Het is meer een gevoel dat de film doordrenkt, net als bij Anderssons vorige, het zeer succesvolle Songs From the Second Floor (2000), die qua vorm, sfeer en bepaalde figuren sterk aan deze film doet denken. You, the Living is nog maar de vierde speelfilm van Andersson, die zijn eerste in 1970 regisseerde, zijn tweede in 1975 en in de tussenliggende jaren vooral reclamefilmpjes maakte. Maar als je zegt dat het overheersende gevoel somberheid is, sluit je een heleboel andere draden en stromen uit deze rijke film uit.

Moet je dan de tableaus beschrijven? Dat is verleidelijk maar zinloos. De „levende schilderijen”, zoals ze door de makers zelf omschreven worden, zijn weergaloos in beeld gebracht, in onwaarachtige kleuren en lichten. De atmosfeer is voortdurend drukkend, alsof de hemel te zwaar op de schouders van de bewoners van deze stenen stad drukt.

Zij, de bewoners, stoten de ene na de andere jammerklacht uit – áls ze al praten. Ze zijn droevige alcoholisten, hopeloos verliefden, ongelukkig getrouwden, depressieven en werklozen. Maar intussen is You, the Living ook een onweerstaanbaar geestige film voor iedereen die ook maar een greintje gevoel voor de donkere kanten van humor heeft. Voor wie kan grinniken om een ter dood veroordeelde die op de elektrische stoel plaatsneemt en de goede raad krijgt: „Probeer aan iets anders te denken, Benny. Probeer te ontspannen”.

Maar dat is het gevaar van het noemen van één enkele bijzonderheid uit de film. Dan zou je de indruk kunnen wekken dat You, the Living gaat over een executie en dat Andersson zich daar als schrijver/regisseur vrolijk over maakt. Terwijl de executiescène het gruwelijke einde is van een lange droom van deze Benny.

In een traag voortschuifelende file op een stadsplein rijdt de auto van Benny. De camera staat er ver vandaan en Benny leunt uit zijn raampje om zich voor ons verstaanbaar te maken. Hij vertelt hoe hij een beruchte goocheltruc wilde uithalen met een tafellaken en een onbetaalbaar servies. Nadat hij tot in de laatste details zijn droom heeft verteld, zien we de verbeelding van deze droom daar meteen achteraan. Met deze schijnbaar zinloze dubbele droomscène spot Andersson met alle wetten van de filmdoelmatigheid. Maar wat een hilarisch effect bereikt hij daarmee.

En dat is nog maar één scène in een reeks met ongeveer vijftig andere, die niets met serviezen, auto’s of tafellakens te maken hebben, maar alles met glazenwassers, bommenwerpers, portemonnees en een regenbui. Zoals gezegd, de film valt eigenlijk niet te recenseren. Er zit dus maar een ding op. Zelf gaan kijken.

You, the Living (Du levande). Regie: Roy Andersson. Met: Björn Englund, Jörgen Nohall, Jessica Nilsson. ****