Hard oordeel over affaire bij Defensie

Ministers, staatssecretarissen en ambtenaren hebben in de zaak van Defensiemedewerker Fred Spijkers hun bevoegdheden op grote schaal misbruikt en de regels van de rechtsstaat geschonden.

Dat concludeert universitair docent beroepsethiek Joep van der Vliet in een artikel in het vaktijdschrift Openbaar Bestuur, dat morgen verschijnt. Het is voor het eerst dat de wetenschap zich over de zaak-Spijkers buigt.

Maatschappelijk werker Spijkers kreeg in 1984 opdracht om de weduwe van munitie-expert Ovaa te vertellen dat haar man door eigen schuld bij een ongeluk met een landmijn was omgekomen. Spijkers was het daar niet mee eens en verhinderde dat de zaak in de doofpot verdween.

Samen met twaalf studenten van de Universiteit van Amsterdam onderzocht Van der Vliet het beroepsethisch handelen van overheidsfunctionarissen die zich de afgelopen 23 jaar met de zaak bezighielden. Van der Vliet concludeert dat „sommige gezagsdragers en politiek verantwoordelijken”, onder wie „ministers en staatssecretarissen van Defensie en Binnenlandse Zaken van 1984 tot heden” hun beroepsplicht „grof hebben geschonden.” Volgens Van der Vliet waren ze „geen hoeders van de rechtvaardigheid en de rechtsstaat”, maar gebruikten ze „de bevoegdheden die hun ten dienste stonden om de rechten van een burger met voeten te treden.”

In 1997 moest toenmalig minster Voorhoeve erkennen dat Defensie verantwoordelijk was voor het mijnongeluk. Het ministerie wist al vanaf 1970 dat de ontsteker van de AP-23 landmijn niet deugde, aldus de nationale ombudsman in 1999. De dood van Ovaa, maar ook een eerder ongeluk uit 1983, waarbij zeven dienstplichtigen om waren gekomen, hadden kunnen worden voorkomen.

Gedurende al die jaren werd Spijkers actief door de overheid tegengewerkt. De maatschappelijk werker werd ontslagen en tot psychiatrisch geval verklaard. Pas in 2002 werd Spijkers door middel van de zogeheten ‘vaststellingsovereenkomst’ gerehabiliteerd. De maatschappelijk werker kreeg een onderscheiding en een schadevergoeding van 1,6 miljoen euro. Spijkers is nog steeds in conflict met Defensie over de uitvoering van de vaststellingsovereenkomst.

Volgens Van der Vliet zouden zittende bewindslieden, onder wie premier Balkenende, moeten aftreden. Defensie wil niet reageren.

Conclusies: pagina 3