Defensieve ambities

Vaak is de volgorde der dingen veelzeggend. Vrijdag werd duidelijk dat de PvdA in het kabinet haar verzet tegen de aanschaf van de Joint Strike Fighter (JSF) de facto heeft opgegeven. De sociaal-democraten stemden in met de aanschaf van twee testtoestellen van de F35 Lightning II, zoals het vliegtuig nu heet. Formeel neemt het kabinet in 2010 een besluit over definitieve deelname aan de ontwikkeling van het kostbare Amerikaanse gevechtsvliegtuig. Maar de realiteit is dat het point of no return nu is gepasseerd. Kamerlid Eysink (PvdA), die blijft volhouden dat haar partij nog altijd „zeer kritisch” is over de JSF, lijkt op de paling die halverwege de fuik zegt dat hij nog altijd terugkan. De kosten van deelname aan het project bedragen op basis van de huidige schatting bijna 6 miljard euro.

Nadat het kabinet daartoe afgelopen vrijdag een belangrijke stap heeft gezet, installeerde het gisteren een interdepartementale projectorganisatie, compleet met een onafhankelijke klankbordgroep, die verkenningen moet uitvoeren naar de toekomstige betaalbaarheid van de krijgsmacht. Minister Van Middelkoop (Defensie, CU) verklapte alvast de uitkomst van de verkenningen: Nederland moet er aan wennen dat er structureel meer geld wordt uitgetrokken voor Defensie.

Het is op zich toe te juichen dat er grondig wordt nagedacht over de Nederlandse defensiedoctrine. Bijvoorbeeld over de vraag of een niet al te groot land als Nederland echt de ambitie kan koesteren „wereldwijd dienstbaar” te zijn, zoals de kop luidde boven de beleidsbrief bij de defensiebegroting van dit jaar. Of over de vraag of de huidige krijgsmacht, met alle diverse legeronderdelen, inclusief de geld verslindende ‘ijzerwinkel’, past bij die ambitie. Nadenken over dit soort geopolitieke vragen kan voorkomen dat er opnieuw geïmproviseerde ‘herschikkingen’ op het Defensiebudget nodig zijn, zoals afgelopen jaar. Het is zelfs niet onverstandig dat het initiatief tot nadenken komt vanuit de betrokken departementen. Al kunnen kanttekeningen gezet worden bij de benomeing van oud-minister Zalm (Financiën, VVD) tot voorzitter van de ‘klankbordgroep’. Alle relevante begrotingsstukken dragen nog altijd zijn vingerafdrukken. Adviseren is geen neutrale bezigheid in een politiek steriele omgeving.

Intussen kan de uitkomst van de verkenning niet meer zijn dan een advies aan politieke partijen die verantwoordelijk zijn voor het maken van keuzen. Het is geen geheim dat CDA en PvdA diep verdeeld zijn over de uitgaven voor Defensie. De christen-democraten willen structurele verhoging, de sociaal-democraten bijstelling van de ambities.

Het huidige kabinet zal aan die keuze voor meer of minder geld voor Defensie niet meer toekomen. Als de projectorganisatie klaar is in het najaar van 2009, is de begroting van het laatste regeringsjaar immers al vastgesteld. Zo heeft Balkenende IV alweer een probleem doorgeschoven naar de toekomst. Het is des te noodzakelijker dat het politieke debat over de krijgsmacht wordt gevoerd.