‘Assimilatie vergroot de kans op schizofrenie’

Turken en Marokkanen die naar Nederland verhuizen, hebben een verhoogd risico op schizofrenie. ‘Mensen die ziek geworden zijn, hebben juist geprobeerd om aansluiting te vinden.’

Onderzoeker Wim Veling. Foto Johannes van Assem foto Johannes van Assem 05-03-2008 Dhr. Wim Veling, arts onderzoeker bij Parnassia in den Haag. Assem, Johannes van

Hester van Santen

Assimileren werkt schizofrenie in de hand, daar kwam psychiater in opleiding Wim Veling achter. Na gesprekken met honderden allochtonen heeft hij een idee hoe het komt dat immigranten zo vaak schizofreen worden, in Nederland. De latere patiënten hebben vaak hun etnische identiteit afgelegd, en omarmen soms zelfs de Nederlandse. Maar daar krijgen zij ‘sociale stress’ voor terug.

Marokkanen, Surinamers of Turken zijn geen bevolkingsgroepen mensen die van nature tot schizofrenie geneigd zijn. Maar eenmaal verhuisd naar Nederland wordt het risico op een psychose al naar gelang de afkomst twee tot vijf keer zo hoog als voor autochtone Nederlanders – en voor de tweede generatie is het risico nog groter. Dat is sinds een jaar of tien bekend. Het geldt overigens ook voor, zeg, mensen uit het Caraïbisch gebied die in Engeland wonen.

Wim Veling, onderzoeker bij de psychiatrische instelling Parnassia Bavo Groep in Den Haag, zoekt in zijn proefschrift, dat hij volgende week verdedigt aan de Erasmus Universiteit, naar verklaringen. Een begin was dat allochtonen die psychoses krijgen, juist níét in de Haagse ‘zwarte wijken’ wonen. Deze krant schreef daar eind 2007 over. In zijn proefschrift gaat Veling dieper in op die bevinding. Hij vergeleek honderd niet-westerse allochtone patiënten die met schizofrenie bij Parnassia kwamen, met hun broers en zussen, en met honderd allochtonen die om uiteenlopende redenen in het ziekenhuis kwamen – met een gebroken been bijvoorbeeld. Veel enquêtes nam hij zelf bij hen thuis af: ‘de schoenen uit, bedenken dat ik weer de verkeerde sokken aan heb’.

Uit die gesprekken werd duidelijk dat de schizofrenen al voordat ze ziek werden veel negatiever dachten over hun etnische afkomst dan anderen. Opvallend genoeg identificeerde een flink deel van die patiënten zich tegelijkertijd wél met Nederland. Ze bleken, vaker dan anderen, geassimileerd.

Het lijkt wel of zij met hun etnische identiteit iets verliezen...

„Minderheden hebben vaak een bedreigde identiteit. Dan zijn er twee strategieën om je zelfbeeld, je zelfvertrouwen te herstellen. Je verlaat die minderheid, en sluit je aan bij de meerderheid. Maar dat lukt niet gemakkelijk. De andere reactie is: ‘ik ben blij dat ik bij die minderheid hoor’. Zoals de black is beautiful-beweging in de VS. Blijkbaar hebben mensen die ziek geworden zijn, vooral geprobeerd aansluiting te vinden.”

Hoe leidt dat tot stress?

„In het dagelijks leven is het niet zo gemakkelijk om erbij te horen. Als je je etnische identiteit niet hebt vastgehouden, val je tussen wal en schip. Wat me opviel, was dat het de broers en zussen van patiënten beter lukte om in hun werk en opleiding tussen rollen te switchen, tussen hun eigen afkomst en de Nederlandse.”

Tegelijkertijd voelden de patiënten zich in uw studie niet vaker gediscrimineerd.

„Maar ik zal niet zeggen dat het geen rol speelt – andere onderzoekers vonden wel een verband. De etnische groep waarin schizofrenie het meest voorkomt, de Marokkanen, zijn ook degenen die zich als groep het vaakst gediscrimineerd voelen. En in mijn studie bleek dat juist de Marokkaanse patiënten vaak achtervolgingswanen hadden. Dat wijst er denk ik op dat ze wél vaker sociaal uitgesloten zijn. Die ervaringen zorgen ervoor dat je op je hoede bent. Dat kan uitgroeien tot zulke wanen als je daarvoor genetische aanleg hebt.”

Worden mensen die om andere redenen sociaal gestrest zijn, of sociaal buitengesloten, ook vaker schizofreen?

„Dat zou goed kunnen, maar er is de afgelopen dertig jaar nauwelijks onderzoek naar gedaan. In de jaren zestig werd geopperd dat het voor je geestelijke gezondheid ongunstig zou zijn als je omringd wordt door mensen met andere sociale kenmerken. Andere religieuze opvattingen bijvoorbeeld, maar ook dat je werk doet onder je opleidingsniveau. Maar er is destijds één kleine studie onder migranten in Engeland naar gedaan, en daar is het bij gebleven.”