‘We moeten geduld hebben’

De Europese Commissie blijft Servië tegemoet komen – al voldoet het niet aan gestelde voorwaarden. Eurocommissaris Olli Rehn pleit voor geduld met Servië.

Olli Rehn Foto Reuters EU enlargement commissioner Olli Rehn speaks during a news conference in Helsinki February 22, 2008. REUTERS/Matti Bjorkman/Lehtikuva (FINLAND). FINLAND OUT. NO THIRD PARTY SALES. NO THIRD PARTY SALES. NOT FOR USE BY REUTERS THIRD PARTY DISTRIBUTORS. REUTERS

Servië moet op het moment niks hebben van de Europese Unie, uit woede over de erkenning van onafhankelijk Kosovo door de meeste Europese lidstaten. En wat doet Europa? Dat probeert nóg vriendelijker te zijn voor Servië dan het de afgelopen jaren al was. Vandaag kwam de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, met nieuwe voorstellen: er gaat meer geld naar de Balkan, en het meeste gaat naar Servië. Geen ander gebied krijgt van de EU zoveel geld per hoofd van de bevolking als deze regio.

In Brussel is het vooral de Finse eurocommissaris voor Uitbreiding, Olli Rehn, die is blijven roepen dat Servië bij Europa hoort, ook nadat in Belgrado ambassades in brand waren gestoken van landen die Kosovo hadden erkend. Het was ook Rehn die in januari vond dat er een stabilisatie- en associatieakkoord met Servië getekend moest worden waardoor het land de status van aanstaand EU-lid kreeg – al was nog niet aan de hoofdvoorwaarde voldaan: volledige samenwerking met het Joegoslavië tribunaal in Den Haag. Rehn vond dat die samenwerking er „bijna” was: de presidentsverkiezingen in Servië kwamen eraan en de EU wilde dat de pro-westerse Boris Tadic zou winnen. Nederland en België hielden het akkoord tegen. Eerst moest de Servische oud-generaal Ratko Mladic onderweg zijn naar het tribunaal.

Denkt u erover na welke indruk dit maakt op de buitenwereld? De EU blijft Servië van alles aanbieden en Servië reageert alleen maar nóg afwijzender.

„Door de onafhankelijkheid van Kosovo is er nu een periode van reflectie in Servië, om het eens mild te zeggen. Ik begrijp de Servische zorgen, al zijn die natuurlijk nooit een rechtvaardiging voor aanvallen op ambassades. Europa wil Servië graag het Europese perspectief bieden. Maar it takes two to tango. Servië moet zijn betrokkenheid bij Europa gaan uiten.”

Servië wil nu niet. Hoeveel tijd krijgt het van de EU?

„We moeten geduld hebben met Servië. Het lijkt me nu niet nuttig om een tijdslimiet te stellen. Ik begrijp de gevoelens. Aan de andere kant zullen de Serviërs ook moeten begrijpen dat ze niet onschuldig zijn aan de situatie die heeft geleid tot de onafhankelijkheid van Kosovo, door wat er is gebeurd in naam van het Servische volk.”

Hoe aardig moet je ondertussen voor hen zijn? Europa blijft maar komen met mooie aanbiedingen. De Franse staatssecretaris voor Europese Zaken zei onlangs dat er dit jaar zeker een stabilisatie- en associatieakkoord komt met Servië.

„Ik zit lang genoeg in de politiek om te weten dat je de dingen voortdurend moet herhalen. Dat helpt om mensen in Servië te laten beseffen waar het om gaat.”

Was de situatie nu anders geweest als er begin dit jaar een akkoord was gesloten dat Servië de status gaf van aankomend EU-lid?

„Er is een uitdrukking: huil niet om gemorste melk. Aan de voorwaarde van volledige samenwerking met het tribunaal had nog wel voldaan moeten worden voordat het verdrag geratificeerd had kunnen worden. Maar het deel over handel met de EU zou van kracht zijn geweest. Ik denk dat het akkoord een solide basis had kunnen zijn, Servië had op het Europese spoor kunnen zitten.”

Volgens u werkte Servië „bijna volledig” samen met het tribunaal. Wat bedoelde u?

„Vorig voorjaar werden Zdravko Tolimir (Bosnisch-Servische generaal, red.) en Vlastimir Djordjevic (Servische oud-generaal, red.) uitgeleverd. Er werd beter samengewerkt tussen de civiele en de militaire inlichtingendiensten in Servië, het tribunaal werd betrokken bij het wekelijkse overleg over verdachten en aan het eind van de zomer werd er ook nog een beloning van een miljoen euro uitgeloofd voor essentiële informatie over Mladic. Naar mijn idee deed Servië bijna alles wat het kon doen.”

Bijna alles. De voorwaarde was volledige samenwerking. Vorig jaar zei u in interviews: Servië moet alles doen wat mogelijk is en wat leidt tot de arrestatie van Mladic.

„In januari zei ik: Servië is nu dichtbij die volledige samenwerking, en in het licht van de politieke situatie was het belangrijk om Servië op de Europese rails te krijgen. Als de nationalistische krachten de overhand hadden gekregen, zou Mladic zeker niet naar Den Haag komen.”

Volgens diplomaten was u geïrriteerd over Nederland dat vasthield aan de eis van de arrestatie van Mladic.

„Ik nam het niet persoonlijk op. Misschien hadden we een andere mening, en misschien had ik een wat krachtige mening. Maar ik respecteer de democratische principes, ik deel de doelen van Nederland. Natuurlijk was het mijn zorg dat Servië het Europese perspectief geboden moest worden. Ik was zeer bezorgd over de invloed van de onafhankelijkheid van Kosovo op de fragiele democratie.”

    • Petra de Koning