Handelsprijs rijst is kunstmatig hoog

Wat betekent de stijging van 75 procent van de handelsprijs voor rijst in het afgelopen jaar? Vooral dat die prijs niet zo heel veel zegt.

Slechts 7 procent van de totale wereldrijstproductie wordt verhandeld. Dat is minder dan de helft van de percentages voor maïs en tarwe. Bovendien is de gebruikelijke reactie van de rijst producerende landen op een mondiaal tekort een beperking van de export, waardoor de hoeveelheid rijst op de markt afneemt. Daardoor blijft de lokale prijs verhoudingsgewijs laag, terwijl de internationale handelsprijs juist stijgt.

Daarnaast is er een heel scala aan overheidsprogramma’s, variërend van rechtstreekse of indirecte subsidies aan rijstboeren, voorschriften betreffende het areaal per boer, prijscontroles enzovoort. Betrekkelijk kleine veranderingen van het regeringsbeleid in Thailand, de grootste rijstexporteur, kunnen grote gevolgen hebben voor het aanbod op de wereldmarkt.

De stijging van de handelsprijs voor rijst heeft meer te maken met speculatie op de financiële markten dan met problemen in de landbouw. Er is zeker sprake van een productietekort in vergelijking met de vraag. Maar volgens de FAO (de landbouworganisatie van de VN) zal de wereldvoorraad rijst dit jaar naar verwachting met slechts 0,7 procent van de jaarproductie slinken. Er zijn veel grotere onevenwichtigheden op het gebied van vraag en aanbod van kredieten en van grondstoffen als beleggingsklasse.

Voor de meeste rijstconsumenten – voor de halve wereldbevolking is rijst het belangrijkste graanproduct – is de handelsprijs vrijwel irrelevant. Ze produceren immers hun eigen rijst of ze kopen rijst tegen prijzen die zijn vastgesteld door de lokale overheid.

Maar hoge handelsprijzen zijn het vervelendst voor diegenen die ze zich het minst kunnen veroorloven. Voedselhulpprogramma’s slagen er steeds minder in de allerarmsten te helpen. En in arme landen als de Filippijnen en Nigeria, die een aanzienlijk deel van hun rijstbehoefte moeten importeren, kunnen hongerige stadsbewoners voor politieke problemen zorgen.

Kan er iets worden ondernomen om de rijstmarkt efficiënter te maken? Dat zal niet makkelijk zijn. De voornaamste oorzaak van de wispelturige prijs is dat de markt zo klein is. Maar in landen die afhankelijk zijn van rijst zal geen enkele verstandige regering zo’n wispelturige markt de prijs laten bepalen.