De barse dominee die vrede sloot met zijn aartsvijanden

Met het aangekondigde vertrek uit de politiek van de Noord-Ierse premier Paisley komt er een einde aan een tijdperk.

Dominee Ian Paisley. Foto AP First Minister for Northern Ireland and DUP Leader Ian Paisley announcing during a TV interview in Stormont Castle, Belfast, Northern Ireland,that he will be standing down as First Minister. An era in Northern Ireland politics ended Tuesday as Ian Paisley, the head of Northern Ireland's power-sharing government, announced he will step down. After decades of stirring the cauldron of conflict, Paisley finally turned his people toward peace by leading a power sharing government of Catholics and Protestants. The 81-year-old Protestant evangelist, who dominated Northern Ireland political life for four turbulent decades, said he would step down as in May as leader of the government and as head of his Democratic Unionist Party (DUP). (AP Photo/John Harrison/PA) ** UNITED KINGDOM OUT NO SALES NO ARCHIVE ** Associated Press

Dominee Ian Paisley, de man die de afgelopen decennia meer dan wie ook de gebeurtenissen heeft bepaald in Noord-Ierland, verlaat de actieve politiek. Nog geen jaar nadat hij in een opmerkelijke ommezwaai was aangetreden als premier van een regionale coalitieregering met zijn vroegere katholieke aartsvijanden houdt de bijna 82-jarige dominee het voor gezien.

In mei, zo kondigde hij gisteren aan, treedt hij af als premier. Ook legt hij het leiderschap van de door hem opgerichte Democratische Unionistische Partij (DUP), de grootste van Noord-Ierland, neer. Zijn nummer twee, Peter Robinson, volgt hem naar verwachting op in beide functies.

„Ik heb bereikt wat ik wilde bereiken”, zei Paisley gisteren met de van hem bekende krakende stem tegen de BBC. Verontwaardigd wees hij de suggestie van de hand dat hij opstapt omdat zijn positie de laatste tijd is verzwakt en er ook in eigen huis stemmen opgingen om af te treden. „Ik kan u vertellen dat Ian Paisley niet zo makkelijk opzij wordt geschoven.”

De onverzettelijkheid van Paisley is altijd zijn handelsmerk geweest. Zelfs op momenten dat alle anderen in Noord-Ierland bereid waren tot compromissen bleef de barse dominee dwars liggen, hetgeen hem de bijnaam ‘Dr No’ opleverde. Des te groter was de verbazing, toen Paisley vorig jaar ‘ja’ zei tegen een coalitie onder zijn leiding. Hij zou daarin immers zitting nemen mét leiders van het door hem verfoeide Sinn Féin, de politieke arm van het verboden Ierse Republikeinse Leger (IRA).

Was het een staaltje van zeldzaam opportunisme en machtswellust of was Paisley toch iemand die boven de bittere partijtegenstellingen kon uitstijgen en het welzijn van Noord-Ierland als geheel liet prevaleren? Velen gunden hem gisteren het voordeel van de twijfel. De Ierse premier Bertie Ahern noemde Paisley „een reusachtige figuur in de geschiedenis van deze eilanden”, terwijl zijn Britse collega Gordon Brown „de geweldige moed en het leiderschap” van Paisley prees om een coalitie te durven aangaan.

Met het vertrek van Paisley komt er een einde aan een tijdperk. Al in de jaren ’50 deed de jonge dominee van zich spreken, toen hij zijn eigen kerk, de Free Presbyterian Church of Ulster, oprichtte, een protestantse kerk voor ‘kleine luiden’. Weliswaar was het ledental – zo’n 12.000 – beperkt, maar Paisley wist de kerk behendig te gebruiken voor zijn eigen politieke doeleinden.

Terwijl het geweld over en weer snel toenam, groeide Paisley al snel uit tot de belangrijkste tegenstander van welke concessie dan ook aan de katholieke minderheid. Die was destijds nog in veel opzichten achtergesteld. Ondanks Paisleys onverzoenlijke retoriek (over de paus placht hij te spreken als de ‘anti-Christ’) is nooit gebleken dat hij zelf protestanten aanzette tot moorden op katholieken.

Langzaam maar zeker wist Paisley, aanvankelijk niet meer dan een luidruchtige figuur in de marge, zijn greep op de protestantse groepen in Noord-Ierland te versterken ten koste van de gematigde partijen. Zijn omstreden besluit ‘nee’ te zeggen tegen het zogeheten Goede Vrijdag-akkoord in 1998, deerde hem electoraal niet. Steeds meer protestanten bleken te oordelen dat hun belangen bij hem in veilige handen waren. Zo kon de DUP uitgroeien tot de grootste politieke partij.

De Britse en de Ierse regering voerden intussen de druk op om na jaren van impasse tot een nieuwe regionale regering te komen. Tenslotte ging Paisley, mogelijk bevreesd dat Londen en Dublin buiten hem om een deal zouden sluiten, vorig jaar overstag. Het leidde tot onrust bij een deel van zijn achterban. Die dwong hem begin dit jaar op te stappen als kerkelijk leider. Ze wilde geen leider die in een regering zat met voormalige terroristen. Toen Paisleys zoon, die deel uitmaakte van de nieuwe regering, in februari moest aftreden op verdenking van corrupte zakelijke praktijken, nam de speculatie over de toekomst van Paisley senior toe. Gisteren verschafte de dominee daarover zelf helderheid.