Allemaal beginnen ze over Wilders’ film

Minister Verhagen wordt in het buitenland aangesproken op de film van Wilders.

Tegelijkertijd spreekt hij andere landen aan op hun mensenrechtenbeleid.

Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) had maandag in Genève een afspraak met zijn Marokkaanse collega van Justitie, Abdelwahad Radi. Ze moesten allebei de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties toespreken. Verhagen vertelde Radi dat Nederland bezorgd is over de uitspraak van een andere Marokkaanse minister, Mohammed Ameur, dat Marokkanen in het buitenland de „zeventiende provincie” van Marokko vormen. Radi beloofde dat over te brengen.

Toen begon hij over „die film”.

De Marokkaan wilde even weten hoe het daarmee zit. Wat de inhoud is. De teneur. En vooral ook waarom de Nederlandse regering wél afstand neemt van de film, maar niet kan of wil verhinderen dat hij wordt uitgebracht. In veel landen is dat moeilijk te begrijpen. Velen denken dat de regering stilletjes toch achter Wilders staat en de Koran wil verbieden, maar daar uit pr-overwegingen niet voor uit wil komen. „Is de film al uit”, vroeg later ook de Indonesische minister van Buitenlandse Zaken.

„Ik word er constant op aangesproken”, zegt Verhagen. „Ik blijf uitleggen dat de Nederlandse regering de Koran niet wil verbieden. Dat moslims in ons land gelijke rechten hebben. Dat er geloofsvrijheid is bij ons, én vrijheid van meningsuiting.” Vandaar dat de toespraak die Verhagen maandag voor de Mensenrechtenraad hield, deels aan Wilders was gewijd. De naam Wilders en het woord ‘film’ kwamen er niet in voor – maar de verwijzingen waren duidelijk.

„Respect staat centraal in alle religies ter wereld, en in het humanisme”, begon Verhagen. „Maar respect komt niet automatisch. Je moet er moeite voor doen […]. Mensen doen dat vaak niet en daar maak ik me zorgen over. Te veel mensen eisen respect voor zichzelf maar tonen het anderen niet.” Respect staat centraal bij mensenrechtenbeleid, vervolgde Verhagen. Hij haalde uit naar Oezbekistan (kinderarbeid), Congo (vrouwenmishandeling), landen waar homo’s de doodstraf kunnen krijgen (zoals Iran, Soedan en Jemen), en – indirect – naar de VS, die op Guantánamo Bay marteltechnieken hebben gebruikt.

Toen kwam de godsdienstvrijheid. „Mensen die in mijn land om een verbod op de Koran roepen, ondermijnen het centrale principe van universele mensenrechten. Ik veroordeel dit soort oproepen ten strengste. Ik verzeker u dat de Nederlandse regering nooit voorstellen voor een verbod zou steunen.”

Sommige ambassadeurs waren gebelgd over de harde aanval op hun land. Verhagen vraagt zich af of zijn boodschap is overgekomen. „Ik maak me zorgen over de Wilders-affaire. Het geeft andere landen een excuus om mensenrechten niet toe te passen.”

Welke dan?

Verhagen: „China gooide laatst zendelingen het land uit. Ik spreek de Chinese ambassadeur aan op de vrijheid van godsdienst. Zegt zij: ‘Maar jullie willen de Koran verbieden!’ Ik vertel haar dat dit niet zo is. Antwoordt zij: ‘Maar Wilders is in de peilingen gestegen van 20 naar 30 procent!’”

Kunt u niet beter even wachten met uithalen naar anderen?

„Nee. Ik kom op voor mensenrechten in eigen land én elders. Adel verplicht: je moet het goede voorbeeld geven. Ik bekritiseer Iran omdat het minderheden onderdrukt. Tegelijkertijd geef ik de Max van der Stoel-prijs aan een organisatie die de rechten van de Roma-minderheid in Europa beschermt. Dat is consequent.”

U vroeg Wilders om zijn film niet te tonen. Het kabinet floot u terug.

„Wouter Bos zei: ‘Verhagen heeft misschien voor zijn beurt gesproken’. Maar hij deelt mijn zorgen. Dus ik sluit me graag bij Bos aan.”

Veel landen begrijpen de houding van de regering niet.

„Dat weet ik. Ik moet meer uitleggen dan ooit. Nederlandse diplomaten ook. De instructies zijn drieledig. Eén: leg uit wat de vrijheid van meningsuiting is en hoe die zich verhoudt tot ons juridische systeem. Twee: maak duidelijk dat de regering de Koran niet wil verbieden. Drie: wijs landen er op dat zij volgens de Weense Conventie de plicht hebben Nederlandse burgers te beschermen.”

Bestaat de film eigenlijk wel?

„Misschien niet. Maar het effect is er, door de context die Wilders schept. De manier waarop hij reageert is niet het toppunt van beschaving. Tegen deze vorm van extremisme vecht ik net zo hard als tegen andere extremismen.”

Lees Verhagens speech via nrcnext.nl/mijnnext