Wat krijg je als je een witte en een zwarte zwaan kruist?

Een bijna-lente-vraag van Jochem Essink en Eva van der Boom uit Utrecht: kunnen witte zwanen en zwarte zwanen samen paren? En zo ja, welke kleur heeft zo’n jong?

In de liefde trekken tegenpolen elkaar aan, zeggen ze. Niet bij zwanenliefde. Als zwanen zich voortplanten, houden ze het liever bij hun gelijken. „Witte zwanen en zwarte zwanen zijn namelijk verschillende soorten”, vertelt Kees Moeliker, conservator van het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam.

In totaal zijn er zes soorten zwanen: vier zijn wit, één is zwart en één is wit met een zwarte hals, de zogenaamde zwarthalszwaan. De bekendste witte zwaan is de knobbelzwaan (Cygnus olor), een Euraziatische soort. De zwarte zwaan (Cygnus atratus) komt uit Australië. Witte en zwarte zwanen leven van oorsprong dus in geografisch gescheiden gebieden. In de laatste twee eeuwen zijn ze door mensen bij elkaar gebracht in parken en sloten.

Verschillende soorten zwanen kunnen samen wel nakomelingen krijgen, zegt Moeliker. „Maar net als bij een paard en een ezel die samen een jong krijgen, kan dit jong zelf geen nakomelingen krijgen.” En hoe zien die zeldzame ‘foutjes der natuur’ er dan uit? Moeliker: „Grijs, zoals je zou verwachten, of wit met delen zwart.”

Genetisch gezien zijn grijze jongen eigenlijk onmogelijk, legt Klaas Swart, docent genetica aan de Wageningen Universiteit uit. „Er zijn verschillende soorten genvarianten. De ene variant codeert voor de ene kleur en de andere codeert voor een andere kleur. Als een witte en een zwarte zwaan samen een jong krijgen, is te verwachten dat één van de twee gen-varianten meer dominant is. Ze zouden dan óf een wit jong óf een zwart jong krijgen.”

Voordat een nieuwe soort ontstaat, kunnen er honderden generaties overheen gaan, zegt Swart: „Maar bij isolatie van een groep met verschillende zwanen, kan dit sneller gaan. Ik sluit niet uit dat er over tientallen jaren toch een grijze zwanensoort bestaat.”

Annet Strietman

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Witte en zwarte zwanen

In de next question-aflevering Wat krijg je als je een witte en een zwarte zwaan kruist? (dinsdag 4 maart, pagina 2) is Klaas Swart, docent genetica aan de Wageningen Universiteit, verkeerd geciteerd. Voordat een nieuwe zwanensoort kan ontstaan, gaan er niet honderden maar duizenden generaties overheen, denkt Swart. En zijn verwachting is niet dat er over tientallen, maar over honderen jaren een grijze zwanensoort zal zijn ontstaan. Genetisch gezien zou kruising van een witte en een zwarte zwaan namelijk óf witte óf zwarte jongen moeten voortbrengen, denkt Swart. Grijze nakomelingen acht hij echter niet uitgesloten.