Israël zit vooral zichzelf in de weg

Na een bloedig weekeinde is het duidelijk dat Israël niet op eigen kracht tot een vergelijk kan komen met de Palestijnen. Internationaal ingrijpen is geboden, meent Salomon Bouman.

Tekening Wolfgang Ammer Ammer, Wolfgang

De stichting van een Palestijnse staat naast Israël is voor de overlevingskansen van de joodse staat in het Midden-Oosten van het allergrootste belang. Premier Olmert en velen anderen in Israël zijn daarvan doordrongen. Veel tijd heeft Israël niet meer om zich uit eigen belang te ‘bevrijden’ van de Palestijnse problematiek. De oorlogshandelingen tussen Israël en het Hamas-regime in Gaza van de afgelopen dagen hebben aangetoond dat de tijdsfactor zich tegen Israël keert. Het fragiele Israëlisch-Palestijnse vredesproces is daardoor in een diepe impasse geraakt. Hamas heeft met raketgeweld bewezen dat zonder haar inbreng de Palestijnse president Mahmoud Abbas geen mandaat heeft met Israël te onderhandelen. Dat is de diepere betekenis van zijn besluit om de onderhandelingen met Israël te onderbreken.

Israël heeft nog de mogelijkheid vanuit een relatief sterke strategische positie in het Midden-Oosten de noodzakelijke concessies te doen om de stichting van een levensvatbare Palestijnse staat mogelijk te maken. Het zou in dit verband verstandig zijn indien Israëls leiders de bereidheid tonen Hamas als een onderhandelingspartner te aanvaarden. Een kleine meerderheid van de Israëliërs is daar inmiddels voor.

Opiniepeilingen geven ook constant aan dat een meerderheid van de Israëliërs zich neerlegt bij de stichting van een Palestijnse staat. Het is betreurenswaardig dat dit gegeven niet kan worden neergelegd in een regeringsverklaring van een regering die in staat is dit doel ook te verwezenlijken.

De paradox is dat een in strategisch, militair en economisch opzicht sterk Israël niet in staat is de innerlijke kracht op te brengen om de Palestijnse gordiaanse knoop door te hakken. Premier Olmert kan een Israëlisch-Palestijnse vrede wel nastreven maar in zijn regeringscoalitie is daar geen meerderheid voor. Als de deling van Jeruzalem en het Palestijnse vluchtelingenprobleem officieel op de onderhandelingsagenda komen tussen hem en de zwakke Palestijnse president Mahmoud Abbas, wankelt zijn regeringscoalitie. Ik betwijfel of er na mogelijke vervroegde algemene verkiezingen dit jaar of in 2009 wél een regering kan worden gevormd die de noodzakelijke pijnlijke vredesconcessies kan doen.

De nationalistische Likudpartij van oud-premier Benjamin Netanyahu heeft volgens opiniepeilingen – met aanhoudend Palestijns kassemraketgeweld uit Gaza en herinneringen aan de traumatische Libanese oorlog in de zomer van 2006 – de wind in de zeilen. Angst en wantrouwen zijn slechte raadgevers voor hoop. Beide zijn erfenissen van de lange en ook tragische geschiedenis van het joodse volk.

Palestijnse terreur/verzet en Israëls oorlogen met de Arabische wereld hebben de Israëlische psyche gevormd. Dat maakt het voor veel Israëliërs zo moeilijk het Palestijnse verzet in al zijn vormen in historisch perspectief te zien.

Het politieke debat in Israël over de Palestijnse kwestie is zo emotioneel dat er vrijwel geen aandacht en ruimte is om Israëls positie in het Midden-Oosten en in de wereld te analyseren en daaruit conclusies te trekken. Dat dit wel op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Jeruzalem gebeurt heeft geen effect op de politiek.

Zestig jaar na de stichting van Israël in 1948 neemt dit land een sterke positie in het Midden-Oosten in. Na reeksen oorlogen heeft Israël vrede gesloten met Egypte en Jordanië en zijn in het akkoord van Oslo (1993) de bouwstenen gelegd voor de stichting van een Palestijnse staat. De Amerikaanse interventie in Irak heeft Bagdad bovendien als een anti-Israëlische factor geneutraliseerd. Het ‘oostelijke front’ (samengaan van Syrië en Irak) is daardoor een dode letter geworden. Achter de schermen heeft Israël economische banden met enkele Golfstaten. Het heeft een ongeschreven alliantie met de VS, onderhoudt verbeterende betrekkingen met de EU en kan bogen op goede relaties met China, Rusland en India. Ook de economie draait goed.

Deze verworvenheden zijn tijdgebonden. Israël zou er verstandig aan doen ter bestendiging van deze verworvenheden zo snel mogelijk tot een redelijke oplossing met de Palestijnen te komen.

De islamitisch-fundamentalistische Hamas heeft niet alleen Gaza in haar greep maar is ook op de Westelijke Jordaanoever de sterkste partij. Het Israëlische bezettingsleger staat daar volgens generaal Gadi Shammi, de commandant van dat gebied, een machtsovername door Hamas in Ramallah in de weg. De Palestijnse president Mahmoud Abbas moet een Palestijnse staat met (Oost) Jeruzalem als hoofdstad uit het vuur slepen om de groeiende invloed van Hamas af te troeven. Uitzicht op zo’n historische doorbraak is er niet, dus ook niet op ontruiming op grote schaal van Israëlische nederzettingen.

Israëls betrekkingen met de Arabische wereld zullen, indien bij het uitblijven van een vredesoplossing een derde intifada uitbreekt, onder toenemende spanning komen te staan. De pro-Amerikaanse Arabische leiders in Egypte en Jordanië kunnen zich met steun van het leger wel handhaven. Zij moeten zich wel rekenschap geven van de – mede door het Israëlisch-Palestijnse conflict gevoede – groei van het islamitisch fundamentalisme in hun landen.

Belangrijker nog voor Israëls veiligheid, en dus voortbestaan, zijn de grote demografische veranderingen in de VS. Een recent Amerikaans onderzoek wijst uit dat 29 procent van de Amerikaanse bevolking in het jaar 2050 afkomstig zal zijn uit Zuid-Amerika. In 2025 zal 1 op de 7 Amerikanen buiten de VS zijn geboren. Het aantal Amerikaanse joden zal door assimilatie en gemengde huwelijken eerder af- dan toenemen. Dat betekent dat de invloed van de joodse stem op de Amerikaanse politiek naarmate de jaren verstrijken aanzienlijk zal verzwakken.

De ontwikkelingen van de afgelopen dagen geven aan dat Israël op eigen kracht niet meer kan komen tot een vergelijk met de Palestijnen. In Israëls belang en dat van de Palestijnen dient de internationale gemeenschap onder leiding van de VS in te grijpen met diplomatieke en militaire middelen. Het stationeren van een internationale troepenmacht in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever is een optie om een Israëlisch-Palestijnse vrede te garanderen. Of dat voldoende is om de verbale dreiging van Iran om Israël te vernietigen een toontje lager te laten zingen is moeilijk te peilen. Het kan wel helpen.

Salomon Bouman is oud-correspondent in Tel Aviv van NRC Handelsblad en auteur van ‘Israël achter de schermen’.