Mladen Stilinovic geeft blijk van een scherpe geest

Drawings from the cycle Exploitation of the Dead. Mladen Stilinovic Mladen Stilinovic: 'Drawings from the cycle Exploitatioon of the Dead' Stilinovic, Mladen

Tentoonstelling Mladen Stilinovic. Van Abbemuseum, Bilderdijklaan 10, Eindhoven. Tot 4/5. Di - zo 11-17 uur, do 11-21 uur. www.vanabbemuseum.nl.

Deze tentoonstelling stemt nostalgisch. Collages van stukjes papier, krantenfoto’s en golfkarton. Kunstwerken gemaakt van bankbiljetten. Kunstenaars met snorren, haar tot op de schouders en spijkerbroeken met wijde pijpen. Protest en vrijheid en solidariteit met de arbeider. Toch tilt een combinatie van humor, zelfspot en scherpte van geest de kunst van Mladen Stilinovic (Belgrado, 1947) uit boven de jaren zeventig. In de zwart-witfotoserie Artist at Work (1978) zien we hem liggend in bed, soms slapend op zijn zij, dan weer peinzend op zijn rug. Wat thema betreft is deze fotoserie verwant aan een kunstenaarsboek van Stilinovic waarvan de bladzijden volgetypt zijn met de woorden: I have no time, een langdurige exercitie die het tegendeel bewijst. Deze kunstenaar heeft veel tijd.

Stilinovic levert kritisch commentaar op zowel het socialistische systeem zoals dat bestond onder Tito in het vroegere Joegoslavië, als op het kapitalistische systeem in Kroatië nu. Toch, zegt hij in interviews, is kunst voor hem eerder een vrijhaven dan een politiek wapen. Het ligt buiten de maatschappelijke werkelijkheid, waar nog leegte, een niets, bestaat. Dit niets is belangrijk omdat alles in de samenleving een doel heeft, maar kunst niet. Hoe kritisch het werk ook is, het blijft altijd zonder gevolgen. Stilinovic houdt van deze absurditeit, en het is dit ‘niets’ dat hem tot werken aanzet.

Een van de beste werken uit de periode voor de val van de muur is On Work, bestaande uit krantenfoto’s van vergaderingen van de communistische partij. Ze worden getoond op een groot paneel dat iets voorover helt en waarvoor je op een stoel plaats kunt nemen. De foto’s zijn op golfkarton geplakt en ingelijst in een rood met gouden omlijsting. Ze ontlenen hun werking vooral aan de propagandistische bijschriften, zoals „Orde, arbeid en verantwoordelijkheid”.

De wijze waarop taal en macht met elkaar zijn verweven, speelt een centrale rol bij Stilinovic. In 1992 schreef hij met viltstift op een roze ondergrond: „An artist who cannot speak English is no artist”, een uitspraak die moeilijk te weerleggen is.

Een recent werk is de videofilm Potatoes potatoes. We zien een zonnig besneeuwd boslandschap en horen in de verte een roepende stem. De kunstenaar zit eenzaam in de sneeuw bij een doos en prijst als een marktkoopman zijn waar aan. Verder is er alleen sneeuw die glinstert in de zon, bos en stilte. Stilte, leegte, een overvloed aan tijd – een onbetaalbare luxe. Stilinovic is een gelukkig man.

De kunst van de Kroatische kunstenaar, past precies in het beleid van Charles Esche, directeur van het Van Abbemuseum. Hier draait alles om maatschappelijke discussie en engagement. Kunstenaars en conservatoren moeten weer, net als veertig jaar geleden, de wijk in. Dit zijn mooie, en ook wat naïeve, voornemens, die sympathie afdwingen omdat Esche handelt naar wat hij zegt. Alleen blijkt telkens weer dat hij de politieke betekenis van kunst simplificeert en tot een didactisch programma maakt. Dit gaat, zonder iets af te willen doen aan het werk van Stilinovic ten koste van de complexiteit van de kunst.

    • Janneke Wesseling