Macht Kremlin is veiliggesteld

De presidentsverkiezingen in Rusland waren een technische operatie om de belangen van het Kremlin veilig te stellen, menen veel burgers. Poetin vertrekt, maar blijft aanwezig.

President Poetin en zijn opvolger Dmitri Medvedev tijdens hun feestje op het Rode Plein. Foto AP Vladimir Putin, left, and his hand-picked successor Dmitry Medvedev speak to their supporters standing side-by-side at the stage during a concert to mark presidential election at the Moscow Red Square late Sunday, March 2, 2008. Medvedev was headed for an easy victory in Sunday's presidential election, according to an exit poll and partial results. Putin congratulated his protege and said his win would guarantee the continuation of his policies. (AP Photo/RIA-Novosti, Vladimir Rodionov, Presidential Press Service) Associated Press

„Dit zijn geen verkiezingen”, zegt ex-premier en oppositiepoliticus Michail Kasjanov aan zijn tafeltje in restaurant De Vuurtoren. „Het Westen moet ze niet legitimeren. Dit is de laatste etappe van de planmatige machtsovername door de KGB.”

Kasjanov, die van de Centrale Kiescommissie niet mocht meedoen aan de verkiezingen omdat hij 80.000 van de voor zijn registratie benodigde twee miljoen handtekeningen zou hebben vervalst, is boos. „Ik maakte een goede kans en daarom heeft Poetin me uitgeschakeld.”

Het is negen uur ’s avonds. Poetins kroonprins Dmitri Medvedev heeft al 65 procent van de stemmen binnen als in De Vuurtoren zo’n honderd aanhangers van de oppositie bijeenzijn. Er wordt gelachen en gespot. Want iedereen is ervan overtuigd dat de uitslagen vervalst zijn en de opkomst veel lager is dan de Centrale Kiescommissie beweert. Satiricus Viktor Sjenderovitsj voert een sketch op: „Ik heb zelf gezien dat er vandaag vier mensen hebben gestemd. Het was 80 procent van alle kiezers.”

De 80-jarige mensenrechtenactiviste Ljoedmila Aleksejeva, de belichaming van het fatsoen, is laconiek. „Ik ben voor het eerst niet gaan stemmen. Want deze verkiezingen zijn een farce. En die opkomst kloppen ze gewoon op.”

Veel Russen beseffen dat de verkiezingen vooral een technische operatie zijn geweest om de belangen van het Kremlin veilig te stellen. Ze hebben het spel meegespeeld omdat ze het daarmee eens zijn of omdat ze met ontslag zijn bedreigd als ze het niet doen. Het enige doel van de operatie was om Medvedev met een overweldigende meerderheid aan de macht te brengen. Want als hij straks echt iets wil voorstellen in het Kremlin heeft hij een grote legitimiteit nodig. Volgens waarnemers is Medvedev winnaar, maar heeft hij minder stemmen gekregen dan wordt beweerd.

In het Huis van de Cultuur in de Autofabriekwijk, dat ooit vooral arbeiders van de legendarische ZIL-autofabriek van zang en dans voorzag, worden bij stalletjes fruit en frisdrank verkocht. Met korting, want dat is een van de vele lokkertjes van deze verkiezingen.

In het betonnen gebouw zijn vier stembureaus ondergebracht voor zesduizend kiezers. Bij stembureau 1695 doet voorzitter Anatoli Nazarov, een ingenieur van de ZIL-fabriek, verslag. „Ons stembureau telt 1.500 kiezers”, zegt hij. „Daarvan is nu, om twaalf uur ’s middags, 17 procent komen opdagen. Bij Poetins herverkiezing in 2004 was de opkomst op dit tijdstip twee keer zo groot.”

[Vervolg RUSLAND: pagina 5]

RUSLAND

‘Medvedev. Een andere keus was er niet’

[Vervolg van pagina 1] Een verdieping hoger ziet het er iets beter uit. Bij stembureau 1694 is de opkomst 30 procent, bij bureau 1693 20 procent en bij 1701 22 procent. Het lijkt erop dat heel wat kiezers vandaag de gang naar de stembus niet zullen maken, omdat ze weten geen enkele invloed op de uitslag te hebben. Om zes uur ’s avonds is de opkomst in Moskou nog maar 50 procent. Maar in de Autofabriekwijk blijkt de einduitslag de volgende ochtend toch 70,1 procent te zijn.

De kiezers blijken een gevarieerde politieke overtuiging te hebben. Een dame van begin zestig wil niet zeggen wie haar favoriet is. Maar dan, in tranen: „Ik heb veertig jaar als arts gewerkt en moet nu van een pensioen van 3.000 roebel (82 euro) rondkomen. Op wie van die oplichters zou ik in godsnaam moeten stemmen? Het liefst zou ik het helemaal niet doen.”

Een 54-jarige werknemer van een horlogefabriek heeft op communistenleider Zjoeganov gestemd: „Uit nostalgie. Bovendien biedt Zjoeganov goede oplossingen voor de problemen. Het is niet goed dat er in dit land nu twee keer zoveel miljonairs zijn als vroeger.”

Een andere vijftiger, een ingenieur, vindt het allemaal één grote farce: „Ik heb tegen allen gestemd door alle vakjes aan te kruisen. Wat moet je anders. Zjirinovski is een clown, Zjoeganov oude meuk, Bogdanov stelt niets voor en Medvedev is een marionet. Ik had liever dat Poetin nog een derde termijn was aangebleven.”

Een lerares van begin vijftig heeft Medvedev uitverkoren. „Een andere keuze is er niet”, zegt ze. „Onder Poetin is mijn leven aanmerkelijk beter geworden. Ik verdien nu 30.000 roebel (820 euro) per maand. En Medvedev is een keurige en rustige man.”

Aan de muren van de stembureaus hangen affiches waarop de presidentskandidaten bekendmaken wat ze aan roerende en onroerende goederen bezitten. Ook de echtgenotes van de vier presidentskandidaten geven een inkijkje in hun materiële privéleven. Zo blijkt mevrouw Zjirinovski vijf vrachtwagens en acht grote appartementen in Moskou te hebben en staat haar spaarrekening 70.000 euro. Mevrouw Medvedev daarentegen bezit slechts een Volkswagen Golf uit 1999 en heeft 10 euro op haar spaarrekening. Een First Lady moet tenslotte het goede voorbeeld geven in een land waar zo’n 40 procent van de bevolking onder de armoedegrens leeft.

Op het Rode Plein is ’s avonds een door het Kremlin georganiseerd popconcert voor zo’n 10.000 Russen in volle gang. De bands zingen nationalistische liedjes. Als duidelijk is wie de winnaar is, verschijnen Poetin en Medvedev op het podium. Beiden hebben vlotte jacks aan en zien eruit als jongens die thuiskomen van een geslaagd avondje stappen. De ontspannen Poetin feliciteert de winnaar en zegt dat de verkiezingen in overeenstemmig met de grondwet zijn verlopen. „Ik dank alle burgers die hebben gestemd”, zegt hij trots. „Het betekent dat we in een democratische staat leven en dat onze burgerlijke samenleving effectief en verantwoordelijk aan het worden is.”

De winnaar belooft vervolgens Poetins koers voort te zetten. „Samen zullen we overwinnen, hoera!” zegt hij. Dan bedankt hij het publiek. En het publiek? Dat juicht alleen Poetin toe.

Lees ook het expertblog op nrc.nl/poetinsopvolger

    • Michel Krielaars