Doorbraak EADS op gesloten Amerikaanse defensiemarkt

Het Pentagon koos voor het tankervliegtuig van EADS omdat dit het beste toestel zou zijn. Voor het Europese bedrijf betekent de keus toegang tot de grootste defensiemarkt ter wereld.

Tekening van een tankervliegtuig dat een bommenwerper brandstof levert. Foto Northrop Grumman In this artist's depiction provided by Northrop Grumman Corp., a KC-45A refuels a B-2 stealth bomber. The Air Force on Friday, Feb. 29, 2008, awarded Northrop Grumman Corp. and a European partner a $35 billion contract to build airborne refueling planes, delivering a major blow to Boeing Co. The Northrop-EADS refueling tanker, the KC-45A, "will revolutionize our ability to employ tankers and will ensure the Air Force's future ability to provide our nation with truly global vigilance, reach, and power," Air Force Gen. Duncan J. McNabb said in a statement. (AP Photo/Northrop Grumman Corp) ** NO SALES ** Associated Press

De keus van het Pentagon voor het KC-3 tankervliegtuig van het Europese EADS – een omgebouwde Airbus A330 – is een grote doorbraak voor het Europese bedrijf op de tot nu ontoegankelijke Amerikaanse defensiemarkt.

De order voor EADS en het Amerikaanse Northrop Grumman is waarschijnlijk nog maar een begin aangezien de Amerikaanse luchtmacht over ongeveer vijfhonderd snel verouderende tankvliegtuigen beschikt.

Het verlies van Boeing, dat meedong met een omgebouwde Boeing 767, kwam voor de meeste marktkenners volkomen onverwacht. Zo hield de Amerikaanse luchtvaartanalist Bill Sweetman tot vorige week op zijn Ares-blog vol dat het Pentagon van het Congres de opdracht had gekregen „een eerlijke en open competitie te voeren, als Boeing maar wint.” Bovendien, aldus Sweetman, bekritiseert presidentskandidaat Barack Obama het huidige bewind van Bush voortdurend over het gebrek aan bescherming van Amerikaanse fabrieksbanen, reden waarom deze regering waarschijnlijk „niet genegen is om Obama een Airbus-vormige knuppel in handen te geven”.

Toch was de keuze simpel, zei de minister voor de luchtmacht, Michael Wynne, in het weekeinde op een persconferentie: „De Airbus-tanker biedt ons gewoon meer. Meer brandstof, meer vrachtcapaciteit, meer passagiers, een betere inzetbaarheid en meer mogelijkheden om gewonden te vervoeren.” De combinatie EADS-Northrop won op vier van de vijf criteria die het Pentagon had geformuleerd.

EADS-bestuursvoorzitter Louis Gallois verklaarde dat de order „de mondiale strategie ondersteunt om de aanwezigheid van EADS op alle belangrijke wereldmarkten te vergroten.” Dat is niet zo’n open deur als het lijkt. Dat EADS heeft weten door te dringen tot de Amerikaanse defensiemarkt is een strategische overwinning – de koers van EADS-partner Northrop sprong meteen na het nieuws met bijna 6 procent omhoog.

EADS heeft tot nu toe slechts mondjesmaat mogen delen in de Amerikaanse defensiekoek van meer dan een 500 miljard dollar: de grootte van het defensiebudget voor 2008, exclusief noodfondsen voor de oorlogen in Irak en Afghanistan. De Europese luchtvaart- en defensieonderneming, die om fiscale redenen in Amsterdam is gevestigd, boekte tot op heden alleen succes met de verkoop van lichte helikopters aan het Amerikaanse leger en van vliegtuigen voor de kustwacht.

Hoewel de capaciteiten van de omgebouwde Airbus A330 op bijna alle vlakken die van de Boeing overstegen, was ook de werkgelegenheid een factor. Dat EADS het Amerikaanse Northrop als partner had, speelde voor het Pentagon een grote rol bij zijn keuze. Bijna 60 procent van de onderdelen van het nieuwe toestel wordt gemaakt in fabrieken verspreid over de VS en assemblage heeft plaats onder de hoede van Northrop in de staat Alabama.

De deal houdt ook goed nieuws in voor de Europese werkgelegenheid in de vliegtuigbouw. Robin Southwell, directeur van de EADS-dochter in het Verenigd Koninkrijk, liet meteen weten dat de order duizenden Britten werkzekerheid gaat bieden. Ook in Duitsland, Frankrijk en Spanje levert de opdracht arbeidsplaatsen op.

De Republikeinse senator Todd Tiahrt uit de staat Kansas zei in een verklaring „diep ontgoocheld” te zijn. „We moeten een Amerikaanse tanker hebben, gebouwd door een Amerikaans bedrijf en Amerikaanse arbeiders. Ik kan niet geloven dat we Franse arbeidsplaatsen creëren in plaats van werkgelegenheid voor Kansas.” In Wichita in de staat Kansas staan grote Boeing-fabrieken – het hoofdkantoor van Boeing is gevestigd in Chicago.

Overigens was de Boeing-kandidaat ook niet voor 100 procent Made in the USA. Bijna 10 procent van de onderdelen zou in Japan worden gefabriceerd en er waren ook Italiaanse onderaannemers. Niet helemaal toevallig hebben de Italiaanse en Japanse luchtmachten al Boeing 767-tankervliegtuigen in dienst.

Voor Boeing is het mislopen van de order des te zuurder aangezien dit de tweede keer is dat de defensiekolos nota bene dezelfde tankerdeal aan zijn neus voorbij ziet gaan. In mei 2003 gaf het Pentagon Boeing namelijk al een order voor de bouw van honderd tankervliegtuigen die de luchtmacht eerst zou leasen en daarna overnemen. Nadat de transactie al was beklonken, lekte echter uit dat de souschef van de acquisitieafdeling van het Pentagon, Darleen Druyun, gedurende het selectieproces met de financieel directeur van Boeing, Michael Sears had gesproken over de voorwaarden van een overstap naar het bedrijf met een beginnend jaarsalaris van 250.000 dollar. Ook zou ze gunsten voor familieleden hebben geregeld bij Boeing. Druyun was nauwelijks aan het werk bij Boeing of een federale waakhond sloeg over deze mogelijke belangenverstrengeling alarm: Druyun verdween na een proces negen maanden de cel in en Sears vier. Allebei verloren ze hun baan. In december 2003 trad ook de topman van Boeing, Phil Condit, af naar aanleiding van het omkoopschandaal.

De competitie voor de tankertransactie lag toen weer volledig open. Northrop-EADS meldde zich en haalde afgelopen weekeinmet zijn KC-30 de belangrijke order binnen. De koers van Boeing ging met bijna 4 procent onderuit.

    • Menno Steketee