Tijdbom Pakistan

‘Mevrouw Gandhi heeft maar één droom: het hele subcontinent inpikken en ons onderwerpen. Ze zou een confederatie willen om Pakistan van de aardbodem te laten verdwijnen en hierom beweert ze dat we broeders zijn, enzovoort. We zijn geen broeders. En we zijn het ook nooit geweest. Onze godsdiensten zijn te diep in onze ziel en in onze manier van leven gegrift. Onze culturen zijn verschillend en onze mentaliteiten zijn verschillend. Vanaf de dag dat ze geboren worden tot op de dag dat ze sterven zijn een Hindoe en een Mohammedaan onderworpen aan wetten en zeden die geen raakpunten hebben. Zelfs hun manier van eten en drinken is verschillend. Het zijn twee sterke en onverenigbare religies.”

Dit zijn de woorden van Ali Bhutto in een gesprek met Oriana Fallaci in 1972.

De islamitische kernmacht Pakistan is een wankelende samenleving. Pakistan heeft een negatieve identiteit: religieuze haat is de grond waaruit Pakistan is geboren. Het land is mede bedacht door de Britten om Ghandi’s India te verzwakken. Pakistan betekent letterlijk Reinland als contrast tot het land van de polytheïstische hindoe’s, dat, anders dan de moslims, onrein zou zijn. Het is Pakistan nooit gelukt om de collectieve identiteit een positieve vorm te geven. Niets voor niets kunnen jihadisten zo gemakkelijk wortelschieten in het land van de Bhuttho’s.

Is de aanslag op Benazir Bhutto een aanslag op de Pakistaanse democratie? Een moeilijke vraag. Want in een land waar de democratie nog niet in volle omvang uitgeoefend is, is het niet mogelijk om van een aanslag op de democratie te spreken. Het was eerder een aanslag op de democratische droom van Pakistani. De vraag is eigenlijk of de hoop op een democratische rechtsorde op die dag tegelijk met Bhutto is vermoord. Ook dit is geen gemakkelijke vraag. Bhutto komt uit een feodale familie. En we weten dat feodalisme en democratie niet met elkaar te verenigen zijn.

De moderne democratie en het kapitalisme zijn innig met elkaar verbonden. De democratie is de politieke vorm waarin het kapitalisme zich kan ontwikkelen en corrigeren. De democratie geeft een kritische duurzaamheid aan het kapitalisme. Ook veroorzaakt het kapitalisme zijn eigen specifieke vormen van rationaliteit, rechtsorde en moraal. Dit alles is onverenigbaar met het feodalisme. De feodale houding van Benazir Bhutto komt ook na haar dood op pregnante wijze naar voren. Haar testament onthult en bevestigt het feodale beeld dat wij van Bhutto’s familie hadden. Haar Volkspartij erft in opdracht van de vermoorde leider een nieuwe leider, een negentienjarige jongen. Benazir Bhutto gunde zelfs na haar dood haar eigen partij geen democratie. Hoe zou zij dan in Pakistan democratie willen brengen?

De regent van de negentienjarige leider is een veroordeelde crimineel: de man van Bhutto is tot elf jaar gevangenisstraf veroordeeld geweest wegens corruptie en draagt nog steeds de bijnaam ‘Mr. 10%’. Elke Pakistani die op die schaamteloze jongen en zijn brutale criminele vader stemt, is lichtjaren verwijderd van begrippen als democratie en rechtsstatelijkheid. En toch hebben miljoenen mensen op hen gestemd. We kunnen het hen niet kwalijk nemen, ze hebben geen alternatief. Wel zijn er genoeg redenen om bezorgd te zijn.

Toen Bhutto regeerde heeft zij nooit en te nimmer getracht democratie en rechtsgelijkheid in te voeren. Haar man plunderde het land. En zij zelf vluchtte wegens onderzoek naar corruptie van haar zelf en haar familie, die zelfs binnen de corrupte Pakistaanse omstandigheden buitensporig was. Als minister-president behoorde zij tot de meest besluiteloze politici uit de geschiedenis van Pakistan. Zij erkende het Talibaan-regime. Onder haar bewind werden de inlichtingendiensten van Pakistan diep geïnfiltreerd door fundamentalisten. Bovendien konden de fundamentalistische instellingen ongestoord hun werkzaamheden voortzetten. Na Bhutto kwam Nawaz Sharif aan de macht, die zelfs sympathiseerde met de fundamentalisten. Hoe wrang het ook klinkt, het was Musharraf die een fundamentalistische machtsovername heeft kunnen voorkomen. Hij is de verlichte dictator van een land met kernbommen en jihadisten.

Maar Bhutto beloofde iedereen in en buiten Pakistan beterschap. Zij wilde Pakistan veranderen. Zij beloofde tenslotte de Amerikanen en de Afghaanse regering harder dan Musharraf te zullen optreden tegen de fundamentalisten. Ook had zij zich, naar verluidt, bereid verklaard om gezamenlijk militaire acties uit te voeren in Waziristan (het bolkwerk van de Talibaan en Al-Qaeda). Daar zouden zowel Pakistaanse, Amerikaanse als Afghaanse strijdkrachten operaties gaan uitvoeren. Volgens concrete informatie van Asia Times online heeft dit al een aantal keren plaatsgevonden. Of zij het allemaal waar had kunnen maken, weten we niet. Toch waren Bhutto’s beloftes belangrijk in de strijd tegen het terrorisme en voor de stabiliteit van Afghanistan want het Afghaanse probleem ligt niet in Afghanistan maar in Pakistan.

Welke kritiek men ook moge hebben op haar, zij was een moedige vrouw. Musharraf zou het nooit hebben gedurfd om zich onder de mensen te begeven. Dat deed zij wel. En dat heeft haar de kop gekost: hoe dichter je bij de Pakistani in de straat komt, des te groter is de kans dat je wordt vermoord. Het is de Pakistaanse tragedie dat seculiere politici namens het volk moeten spreken, maar ze moeten het nooit wagen tussen het volk te gaan staan. De dood rondde letterlijk het verhaal van Bhutto af. Zij was een groot politica en patriot. Deze eer komt alle vermoorde Bhutto’s toe, ondanks hun feodale inborst. Het Westen zit met een groot probleem. Pakistan is de bron van onrust in Afghanistan. De Britse Pakistani radicaliseren in de Madrasa’s (religieuze scholen) van Pakistan. Bovendien heeft Al-Qaeda trainingskampen in Pakistan. Pakistan is een tijdbom.

PS. Deze krant kent geen publicatieverbod voor het Kamerlid Wilders. In mijn vorige column wilde ik alleen benadrukken dat zelfs Wilders niet zomaar in deze krant kan publiceren. Daarmee beoogde ik alleen de praatmoslims gerust te stellen.

Reageren kan op nrc.nl/ellian (Reacties worden pas openbaar na goedkeuring door de redactie).