POETINS RUSLAND

Wie volgt Vladimir Poetin op? Op 2 maart zijn in Rusland presidentsverkiezingen. Zes kiezers vertellen hoe hun leven de afgelopen jaren is veranderd.

Een spannende verkiezingsstrijd zal het op 2 maart in Rusland niet worden, want van de vijf kandidaten is nu al duidelijk wie de winnaar is: vice-premier Dmitri Medvedev. Eind vorig jaar heeft Poetin hem als zijn favoriet aangewezen. En aangezien Poetin nog altijd de populairste politicus in Rusland is, lijkt dit warme en vaderlijke ‘stemadvies’ de doorslag te geven.

Poetin heeft nog een andere troef uit de kast gehaald om Medvedev de overwinning te bezorgen: hij is bereid om onder hem premier te zijn. Op die manier blijft Poetin, die van de grondwet geen derde ambtstermijn mag vervullen, een machtige positie bekleden en dat is precies wat veel Russen willen. Want Poetin is voor hen toch in de eerste plaats degene die hun land na de chaotische tijd onder Boris Jeltsin rust en welvaart heeft gebracht. Stabiliteit en orde, dat zijn de sleutelwoorden die onlosmakelijk met Poetin verbonden zijn.

Toch zijn lang niet alle Russen zo tevreden over Poetins Rusland. Want nog altijd kan een groot deel van de bevolking nauwelijks rondkomen. De voedselprijzen blijven maar stijgen, ondanks beloftes van de regering om ze te bevriezen. En behalve voor de groeiende, maar nog altijd kleine middenklasse, zijn de lonen laag en bestaat er geen deugdelijk zorgstelsel. Sommige Russen kan dat allemaal niets schelen. Zij zijn opgegroeid in de Sovjet-Unie en weten precies hoe ze moeten overleven. Ze kennen de sluipwegen in het donkere bos van de harde werkelijkheid. Anderen vinden de politiek in hun land een grote nepwereld, zij wenden zich ervan af en trekken zich terug in hun eigen wereld. En dan zijn er natuurlijk die Russen die genieten van hun nieuwe welvaart en de hoop hebben dat alles goed zal komen. Ooit.

Naam: Sergej Viktorovitsj Petrov (vorige pagina)

Leeftijd: 60 jaar

Beroep: kolonel MVD (politietroepen), hoogleraar MVD-universiteit Moskou (officiersopleiding)

Burgerlijke staat: getrouwd (tweede keer), vier dochters (allen officier bij MVD)

‘Aanvankelijk was ik machinebankwerker in een fabriek. Via de Komsomol – de communistische jongerenorganisatie – kwam ik in 1965 bij de MVD (ministerie van Binnenlandse Zaken, red.). Het was tijdens de dooi onder Chroesjtsjov. Ik werd geselecteerd omdat ik niet dronk, sterk was en sportief. Chroesjtsjov wilde normale mensen als politieagenten en rekruteerde ze in fabrieken en kolchozen.

‘Als straatagent was ik altijd tegen geweld. Tegen dronkenlappen zei ik altijd dat ze thuis moesten drinken, omdat ze een slecht voorbeeld gaven aan kinderen. Een politieagent moet humaan zijn, piano kunnen spelen, maar ook kunnen schie-ten en vechten.

‘Het merendeel van de agenten in Rusland deugt. Corruptie komt slechts bij 2 procent voor. Maar wat wil je met een salaris van 300 euro per maand. Het salaris van een metrobestuurder is hoger dan dat van een politiegeneraal. Voordat Jeltsin aan de macht kwam verdiende ik als kolonel meer dan nu. Ik moet tegenwoordig veel meer werken om dat niveau te halen. Gelukkig ben ik behalve of?cier ook hoogleraar. En ik schrijf boeken over veiligheid – inmiddels zijn het er zesentwintig. Van de opbrengst heb ik dit driekamerappartement kunnen kopen.

‘Onder Jeltsin was de situatie in Rusland vreselijk. Politieagenten vochten op straat tegen elkaar. Het was ieder voor zich. Achteraf kreeg iedereen amnestie, maar dat maakte de doden niet levend en nam de pijn bij de nabestaanden niet weg.

‘De grootste misdaad van Jeltsin is dat hij het staatsbezit – land, olie, gas, edelmetalen – heeft geprivatiseerd. Sindsdien zijn de salarissen van artsen, leraren en ambtenaren krankzinnig laag geworden. Zijn tweede grote fout is dat hij het aantal scholen en ziekenhuizen en fabrieken heeft verminderd, waardoor er ook nog eens minder werk voor leraren, artsen en ingenieurs is.

‘In het huidige Rusland wordt het kleine ondernemers onmogelijk gemaakt iets op te zetten, omdat ze met steekpenningen die lage ambtenarensalarissen moeten aanvullen. Het is een van de grote verdiensten van Poetin en Medvedev dat ze tegen die corruptie vechten.

‘Ik stem op 2 maart op Medvedev. Hij is een ervaren manager. En dat is wat we nodig hebben, geen politicus of militair. De mensen verlangen naar stabiliteit. Het zal moeilijk zijn iemand te vinden die beter is dan hij.

‘Medvedev leidt acht nationale projecten die veel succes hebben: de salarissen gaan omhoog, mensen hebben het beter. En iedereen begrijpt dat het nu eenmaal niet zo snel gaat als ze zouden willen, omdat veel fabrieken verouderd zijn. Je kunt nu eenmaal geen geld in een economie pompen, als je niet eerst produceert.

‘Ik hoop dat Rusland in de toekomst in Europa integreert. We zouden lid moeten worden van een soort Oost-Europese Unie binnen de EU, waarin niet het gevoel bestaat dat Russen slechter zijn dan de anderen. Op dit moment is Rusland daar nog niet klaar voor. Want we hebben de regio Sint Petersburg, maar ook die van Jakoetië.

‘Wel hoop ik dat Rusland over tien jaar een gewoon West-Europees land is, zoals Tsjechië of Portugal. Europa moet ons daarom helpen met het bestrijden van de bureaucratie en de corruptie en het opbouwen van de democratie.

‘Voor de Eerste Wereldoorlog waren we aardig op weg een modern Europees land te worden. De revolutie heeft aan die ontwikkeling een einde gemaakt. Vergeet niet dat wij, anders dan bij jullie, als gevolg van 1917, 1945 en Gorbatsjov alles hebben verloren.’

Naam: Natasja Sidorenko

Leeftijd: 31 jaar

Beroep: concertpianiste, docent aan het Tsjaikovski Conservatorium en begeleidster van het Bolsjoj Theater in Moskou

Burgerlijke staat: gescheiden, geen kinderen

‘Ik wilde altijd al pianiste worden. Mijn grootmoeder was het ook. Zij heeft me vanaf mijn derde pianoles gegeven. Op mijn vijfde overleed mijn moeder. Toen heb ik een jaar bij mijn grootmoeder gewoond.

Op mijn zesde deed ik toelatingsexamen voor een school voor wonderkinderen. Van de honderd kandidaten werden er maar dertig toegelaten. Een daarvan was ik. Elf jaar lang heb ik er les gehad, totdat ik naar het conservatorium kon.

‘Mijn ex-man is ook musicus. Hij is tenor bij het Bolsjoj Theater. Anderhalf jaar geleden ben ik bij hem weggegaan. Hij kreeg te veel sterallures. Als je allebei hetzelfde beroep hebt en de een heeft meer succes dan de ander, dan is het soms heel moeilijk.

‘Ik weet niet of ik nog eens wil trouwen. Voor het huwelijk ben ik niet in de wieg gelegd. Ik leef bij de dag, maar ik streef ernaar van die dag telkens weer een succes te maken.

‘Als pianist geef ik concerten, alleen of met een violist. Daarnaast begeleid ik de zangers van het Bolsjoj Theater en ben ik docent aan het Tsjaikovski Conservatorium, waar ik pianisten opleid tot begeleider.

‘Het solistenbestaan is voor een vrouw niet goed. Een vrouw moet in de eerste plaats moeder en echtgenote zijn. Carrière staat voor een vrouw op de tweede plaats. Maar als het niet lukt om moeder en echtgenote te zijn, is het ook goed.

‘Mijn streven is om een evenwichtig pianiste te worden. Ik wil mijn talent optimaal ontwikkelen. Uit je talent moet je alles zien te halen wat je kunt. Het is tenslotte niet van jou, maar van God.

‘Voor musici is het leven in Rusland altijd moeilijk geweest. In de Sovjet-Unie kon je het land niet uit voor een concert. Dat is nu veranderd. Ik heb in Londen een vervolgopleiding gevoerd.

‘Ik heb een internationaal beroep, maar ik woon in Rusland omdat het mijn geboorteland is. Het lijkt me heel moeilijk om in het buitenland te leven en een goed contract bij een impresario te krijgen. Maar in Rusland heb ik overal opgetreden, tot in Krasnojarsk en Vladivostok.

‘Geld verdienen doe je met muziek niet. Toen ik in de jaren negentig een ?at wilde kopen, heb ik een tijdje in het bedrijf van een neef gewerkt. In die tijd kon alles, er was geen enkele wetgeving.

‘Bij de parlementsverkiezingen van december heb ik niet gestemd, omdat ik niet in Moskou was. Anders had ik voor de LDPR van Zjirinovski gekozen. Alleen omdat ik Zjirinovski als persoonlijkheid zie zitten. Hij heeft zo’n natuurlijk, artistiek karakter. Van zijn politieke voorkeuren weet ik niets.

‘Bij de presidentsverkiezingen stem ik op Medvedev. Hij is jong en heeft daardoor alle tijd om zijn renovatieplannen uit te voeren. Maar al die mooie woorden van de regering over stabiliteit zijn onzin. Stabiliteit bestaat in Rusland alleen op een laag niveau.

‘Als ik in de provincie optreed, zie ik dat daar amper geld voor cultuur is. Alles gaat naar de economie. Muziekscholen hebben geen geld om instrumenten voor getalenteerde leerlingen te kopen. Het is echt vreselijk. En steeds meer goede musici trekken naar Europa, omdat ze daar meer kunnen verdienen.

Toch ben ik positief over de toekomst. Want we verkopen olie, hè. En daar hebben we zo ontzettend veel van.’

Naam: Valentina Michailovna Rikatsjeva

Leeftijd: 50 jaar

Beroep: verkoopster

Burgerlijke staat: getrouwd

‘Ik heb problemen thuis. Mijn man is een Bulgaar. Hij knapt huizen op, maar zit nu zonder werk. Als hij vóór 2001 de Russische nationaliteit had aangevraagd, zou hij geen enkele moeite hebben met het vinden van een nieuwe baan. Maar hij heeft dat niet gedaan.

‘Na de middelbare school heb ik eerst in een kantoorboekwinkel gewerkt. Daarna was ik nog enige tijd controleur van waterapparaten op een fabriek en schoonmaakster. Sinds een jaar werk ik in deze winkel voor huishoudelijke artikelen. Twaalf uur per dag, twee dagen op, twee dagen af. Het valt me minder zwaar dan wanneer ik een hele week achter elkaar zou moeten werken en dan een week vrij zou hebben.

‘Ik hou van het werk in deze winkel. Het is er vaak zo aangenaam stil. Ik vind het prettig als er niet zoveel klanten zijn. Er komen er zo’n vijftig per dag. Meestal willen ze een keukenmes of een kurkentrekker. Maar ook de deegrollers en de theemokken zijn populair.

‘De eigenaar van de winkel is aardig; hij schreeuwt niet tegen me. Alleen is mijn salaris niet zo hoog: 9.000 roebel per maand. Dat ligt niet aan de baas, hoor. Hij kan me nu eenmaal niet meer betalen, omdat de omzet niet zo groot is.

‘Gelukkig heb ik ook nog een invaliditeitspensioen van 6.000 roebel. Of?cieel mag ik er dus niet bij werken. Daarom ben ik juist zo blij dat de baas me heeft aangenomen. Maar denk niet dat die 15.000 roebel genoeg is om met zijn tweeën van te leven.

‘Ik hoop dat de voedselprijzen niet nog meer omhoog gaan. De afgelopen maanden was het echt vreselijk. En het hield maar niet op. Alles werd steeds duurder. De prijzen mogen van mij best omhoog gaan, maar laten ze dan ook de salarissen verhogen.

‘De Sovjet-Unie was een veel stabieler land dan het huidige Rusland. In die tijd gingen de prijzen helemaal niet zo krankzinnig omhoog als nu. Je salaris was weliswaar klein, maar je kon er alles mee kopen. Dat kwam ook doordat er niet zoveel te koop was. ‘Sommige dingen zijn nu beter, andere slechter. Vroeger had je bijvoorbeeld als verkoopster een betere bescherming dankzij de vakbonden, die veel macht hadden. Zo zorgden ze ervoor dat je voor bijna niets met vakantie of naar een sanatorium kon en dat je kinderen naar een pionierskamp konden. Dat bestaat nu allemaal niet meer. Nu moet je het zelf zien te betalen.

‘Voor mij is het leven er niet veel beter op geworden. Voor mijn baas wel. Anders had hij drie jaar geleden deze winkel niet kunnen openen.

‘Voor politiek interesseer ik me niet. In de parlementsverkiezingen van december heb ik niet gestemd. Ik had genoeg van al die valse beloftes van de regering. Ze zeggen weliswaar dat Poetin beter is dan de andere politici, maar ik zie het niet. Toen hij acht jaar geleden president werd gingen de salarissen omhoog, maar ook de prijzen. Daar heeft niemand het nu over.

‘Van Medvedev weet ik niets. Misschien ga ik dus wel op Zjoeganov stemmen, de communistenleider.Mijn grootste wens is dat mijn man en ik samen naar Bulgarije kunnen emigreren. Maar om geld daarvoor te hebben, moet ik eerst mijn ?at verkopen en me bij iemand anders laten registreren. Dat laatste lukt me maar niet, want niemand wil me helpen. En als je nergens geregistreerd staat, heb je geen enkele burgerrechten. Dan ben je niemand.’

Naam: Pavel Ananjenko

Leeftijd: 35 jaar

Beroep: bankier

Burgerlijke staat: alleenstaand

‘Nagotka, in het verre oosten van Rusland, daar kom ik vandaan. Op school blonk ik uit in scheikunde. Toen ik een scheikundecompetitie won, mocht ik naar een speciale school in Novosibirsk, waar 300 van de beste leerlingen uit mijn regio werden toegelaten. Ik heb er geleerd wat het betekent om in een groep te zitten waar veel intellect bijeen is gebracht.

‘Daarna ben ik natuurkunde gaan studeren. Maar in 1989 besefte ik dat dit land nooit meer hetzelfde zou zijn als daarvoor en dat ik het met exacte wetenschappen niet zou redden. Toen ben ik overgeschakeld op Chinees en Engels. Ook heb ik nog aan de Soros-universiteit in Boedapest gestudeerd en in Cambridge, het hoogtepunt van mijn academische studie.

‘Mijn eerste baan was bij de Citybank in Londen. Bankieren is saai, fantasieloos en oncreatief werk. Het bestaat voornamelijk uit het vermijden van elk risico. Maar voor iemand van mijn leeftijd en met mijn arme achtergrond was het de enige manier om een comfortabel leven te kunnen leiden.

‘Ik ben naar Rusland teruggekeerd omdat het hier zo’n transparante samenleving is, zonder klassenverschillen. Alles is hier mogelijk. Voor je het in de gaten hebt sta je met een glas champagne in je hand op een receptie in de Tretjakovgalerie. En dan praat je ineens met een miljardair die heel gewoon tegen je doet. Dat had ik me vroeger nooit kunnen voorstellen.

‘Ik ben geen investeringsbankier geworden omdat je dan geen tijd hebt voor een leven naast je werk. In plaats daarvan heb ik voor het commerciële bankieren gekozen. Een bankier als ik verdient netto tussen de 100.000 en 200.000 dollar. Daardoor heb ik nu tijd voor mijn hobby: kunst.

‘Ik koop en verkoop kunst en organiseer tentoonstellingen thuis, in een club, op een atelier of in een galerie. Dat doe ik omdat ik de kunstenaars die ik ken wil helpen. Russen geven gemakkelijk 100.000 dollar uit voor de inrichting van hun huis, maar 1.000 dollar voor een schilderij vinden ze veel. Het kunstenaarsbestaan is dan ook niet eenvoudig in Rusland.

‘Later wil ik zelf een galerie hebben. Maar ik blijf wel bankier, want ik wil onafhankelijk zijn en tegen klanten kunnen zeggen: het kan mij niets schelen of je het koopt of niet.

‘Ik heb een positieve kijk op de toekomst. We leven nu in het tijdperk van de wederopbouw van Rusland. Er worden nieuwe fabrieken gebouwd, Russische bedrijven worden beter, de overheid gaat een nieuwe infrastructuur aanleggen. Voor een economische crisis ben ik dan ook niet bang. We moeten alleen zorgen dat het overheidsgeld beter wordt besteed.

‘De meeste Russen hebben genoeg van de chaos. Ze zien corruptie als een afgeleide van vrijheid en daarom willen ze best afstand doen van een deel daarvan in ruil voor orde. Wij leven tenslotte alleen voor onszelf.

‘Maar ik wil niet dat mijn vrijheden me worden afgenomen. De overheid moet zich niet bemoeien met mijn opvattingen van een goed leven. In plaats daarvan zou ze het consumptieniveau moeten verhogen.

‘De vrijemarkteconomie kan de problemen van Rusland niet oplossen. We maken nu een overgang mee van het collectivisme naar het individualisme. Al bestaat de vroegere collectieve geest van de Communistische Partij op bepaalde gebieden nog steeds. Maar er is geen weg terug.

‘Medvedev maakt deel uit van een systeem met vele tekortkomingen. Maar er is geen alternatief, want wat moeten we met een communist als Zjoeganov of iemand als Zjirinovski.’

Naam: Lana Koltsjik

Leeftijd: 30 jaar

Beroep: adjunct-hoofdredacteur Marie Claire

Burgerlijke staat: alleenstaand

‘Negen jaar geleden ging ik in het kader van een uitwisselingsprogramma naar de Verenigde Staten. Ik was niet eerder in het buitenland geweest. En nu zag ik ineens al die winkels met mooie kleren, terwijl in mijn eigen land niets te koop was. Ik logeerde bij een gezin in Californië. Ze hadden een huis met zes slaapkamers. Die rijkdom overrompelde me. Ik keerde terug als een ander persoon.

‘Mijn vader was journalist, mijn moeder is kunstenares. Ze zijn gescheiden toe ik een baby was. Tot mijn 24ste woonde ik thuis.

‘Mijn moeder is geboren in een stalinistisch werkkamp. Ze komt uit een adellijke Georgische familie. Ze wilde altijd zo snel mogelijk het land te verlaten dat haar leven had verwoest. Het is er niet van gekomen.

‘Ik ben altijd heel ambitieus geweest. Op mijn twintigste was ik stadsverslaggever bij het weekblad Argumenty i Fakti. Dat heb ik vijf jaar gedaan, tot ik in 2002 voor de tweede keer een beurs kreeg voor de Verenigde Staten, dit keer voor Columbia University in New York. Daarna ben ik teruggekeerd naar Rusland. Het was een fundamentele keus. In de Verenigde Staten en Europa is het leven zo voorspelbaar, veilig en afgebakend, terwijl in Rusland alles veel sneller gaat. Hier gebeurt in een maand evenveel als bij jullie in een jaar.

‘Toen ik terugkwam uit de Verenigde Staten dook ik in de glamourwereld. Ik hou van uitgaan en mooie kleren. Ik wilde niets met politiek te maken hebben. Ik koos ervoor in een vacuüm te leven met mensen die hetzelfde doen als ik. Mijn meeste vrienden hebben behoorlijke salarissen en leiden een prettig leven.

‘Ik kijk geen televisie, omdat alles wat je op de staatszenders ziet nep is. Dat stoort me. Ik erger me er ook aan dat iemand als Poetin in dit land de baas is. Hij heeft weliswaar veel gedaan voor het imago van Rusland, maar geef mij maar Gorbatsjov. Hij is voor mij een van de grootste mannen van de twintigste eeuw. Al vinden ze hier dat hij het Russische imperium heeft verkwanseld.

‘Rusland is enorm veranderd vergeleken met tien jaar geleden. Er hebben radicale veranderingen plaatsgevonden die iedereen veel meer mogelijkheden geven. Het leven hier is als op de rand van de vulkaan. Ik heb wat spaargeld op de bank, maar het kan overmorgen verdwenen zijn. Ieder moment kan er een economische crisis uitbreken. Toch ben ik optimistisch. Ik denk dat de middenklasse blijft groeien en dat er meer geconsumeerd zal worden.

‘Maar over de democratie in Rusland ben ik pessimistisch. Niemand gaat er de straat voor op. Er zal dan ook niet veel verbeteren op het gebied van democratische waarden. Het zal eerder slechter worden. De meeste mensen vinden het alleen maar belangrijk dat ze hun wodka en salaris krijgen, meer niet.

‘Ik ben voor Russische begrippen een oude vrouw. De druk van mijn familie om te trouwen en een kind te krijgen is groot. Die drang zit in onze genen: zoveel mannen zijn in de kampen of de oorlog omgekomen dat er een enorm mannentekort bestaat. Bovendien worden ze gemiddeld niet ouder dan 55 jaar. In de komende twee à drie jaar wil ik dan ook getrouwd zijn en twee kinderen krijgen.

‘Ik heb niet gestemd op 2 december en op 2 maart ben ik waarschijnlijk aan het winkelen in Parijs. Ik doe alsof ik niets met die presidentsverkiezingen te maken heb.’

Naam: Vasili Vasiljevitsj

Leeftijd: 42 jaar

Beroep: chauffeur

Burgerlijke staat: getrouwd, maar samenwonend met moeder en zuster, één studerende dochter

‘Toen ik op mijn zestiende van school kwam ben ik naar de chauffeursopleiding gegaan. Daarna zat ik twee jaar in militaire dienst waar ik op vrachtwagens reed.

‘Je talent krijg je van de natuur en iedereen moet doen waar hij goed in is. Voor mij is dat het werk van chauffeur. Ik vind het heerlijk om te rijden en met mensen te praten. Ze hebben mij nodig, zoals ik hen nodig heb.

‘Of?cieel ben ik werkloos, vanwege de belastingen. Maar ik rijd wel voor vrienden en kennissen. Ik heb namelijk een goed salaris nodig, omdat ik mijn moeder en zuster moet onderhouden. Ze hebben beiden psychische problemen en zijn afhankelijk van me. Als mijn werk slecht wordt betaald, blijf ik liever thuis om voor hen te zorgen. Als ik een volledige baan zou hebben, dan zou iemand anders dat moeten doen.

‘Mijn moeder was lerares. Ze heeft allerlei oorkondes gekregen voor haar werk op school, zelfs van Poetin. Tot haar 76ste heeft ze doorgewerkt. Maar op een dag kreeg ze problemen met haar geheugen.

‘Mijn moeder is bang om alleen te zijn. Ze is ooit bedrogen door twee vrouwen die haar geld hebben afgetroggeld en vertrouwt nu niemand meer.

‘Mijn zuster heeft veel gestudeerd. Maar ze lijdt aan depressies en kan niet werken. Dankzij de pillen kan ze het leven aan. Ik doe mijn best om het hun aangenaam te maken.

‘Ik woon bij mijn moeder en zuster in en ben niet meer met mijn vrouw samen, al kunnen we het tegenwoordig weer goed met elkaar vinden. We hebben een dochter, die een ?nanciële opleiding volgt.

‘Mijn familie heeft nooit geklaagd, ook al hebben we nooit ?nanciële hulp van de overheid gekregen. Van mijn kant hoor je geen slecht woord over de regering.

‘We hebben altijd min of meer op hetzelfde niveau geleefd. Ik zal je een sprookje vertellen om mijn leven te illustreren. Een voorzitter van een kolchoz in het hoge noorden stuurde twee afgevaardigden naar Moskou. Na twee maanden kwamen ze terug en deden verslag. De eerste afgevaardigde zei: ‘Moskou is een grote stad, met veel theaters en musea. De mensen zijn er vrolijk. Het is er schoon en ordelijk.’ De andere zei: ‘Ik haat Moskou. Het is er vies. De mensen slaan er grove taal uit. Het wemelt er van de daklozen en dronkenlappen.’

‘Kortom, je vindt waar je naar op zoek bent. Vroeger verdiende ik tientallen roebels per week, nu enkele duizenden. Ik heb het verschil niet gemerkt. Ik ben een tevreden mens. Mijn hoofd werkt goed, ik heb altijd prettige mensen ontmoet en aangenaam met hen samengewerkt.

‘Voor politiek interesseer ik me niet. Die wereld is voor mij een duister bos, waarin je je weg kunt kwijtraken. Ik sta niet te popelen om op 2 maart voor een speci?ek iemand te kiezen.

‘We leven nu in een stabiele tijd, zonder oorlog. Ik ben een gelukkig mens, omdat ik geen wapen in mijn hand hoef te houden en moet vechten. En bovenal heb ik mensen om me heen van wie ik houd en die van mij houden.’

Michel Krielaars is correspondent van NRC Handelsblad in Moskou. Lucia Ganieva is freelance fotograaf. Zij emigreerde in 1993 van Sint Petersburg naar Amersfoort.