Nieuwe opera Peking is glazen ei van 300 miljoen

Aan het Plein van de Hemelse Vrede in Peking heeft architect Andreu een nieuwe nationale opera neergezet: een glazen ei van 300 miljoen euro waarover tien jaar is geruzied.

Het nieuwe Grote Nationale Theater in Peking Foto AFP TO GO WITH: OLY-2008-CHN-COUNTDOWN-6MONTHS by Charles Whelan An elderly woman walks past the China National Grand Theatre in Beijing, February 4, 2008. The transformation of much of Beijing into a concrete jungle can't be blamed entirely on the Olympics but the old city might have survived longer without the sporting extravaganza, according to experts. AFP PHOTO/TEH ENG KOON AFP

Of het nu Rem Koolhaas is of Paul Andreu, iedere vooraanstaande architect wil tegenwoordig in China bouwen. De CCTV-torens van Koolhaas zijn het meest besproken, maar ook het Grote Nationale Theater dat eind vorig jaar zijn deuren opende, is het resultaat van China’s wens om met internationale allure te bouwen. Het ontwerp is van de Fransman Paul Andreu, architect van de internationale luchthaven Charles de Gaulle bij Parijs.

Het idee om een nieuwe opera te bouwen kwam dertig jaar geleden van president Jiang Zemin. Een reeks Chinese ontwerpen werd afgekeurd en een internationale wedstrijd in 1998 moest uitkomst bieden. Andreu zag er wel brood in.

Ondanks zijn samenwerking met het befaamde plaatselijke Beijing Institute of Architects (BIA) is zijn eivormig ontwerp omstreden vanaf het moment dat de bouw begon. Ook Andreu moest ondervinden dat wie in China wil bouwen, op een muur van bureaucratie stuit. De bouw duurde ten slotte tien jaar, en kostte rond de 380 miljoen euro.

Volgens sommigen zou het hypermoderne, minimalistische gebouw niet passen bij historische monumenten als de Verboden Stad en de Grote Hal van het Volk. Volgens anderen is het ongepast een dergelijk cultureel prestigeobject te situeren aan het Plein van de Hemelse Vrede waar in 1989 honderden studenten zijn gedood. Vanuit zijn kantoor in Parijs zegt Andreu: „Ik had juist het gevoel dat het een kans was om ergens mee af te rekenen. De locatie heeft inderdaad een beladen historie maar dit gebouw hoort bij het nieuwe China. Daarom moest het ook creatiever en vriendelijker zijn.”

Manager Qin Xiao Ru (30) die zojuist een concert heeft bijgewoond, is dolenthousiast over het ontwerp. „In dit Nationale Theater moet je een keer zijn geweest. Het is licht en modern opgezet, de akoestiek is goed en het detoneert niet in de historische omgeving door de bescheiden indruk die het maakt. Het is niet protserig.”

Toch zijn de afmetingen van het Grote Nationale Theater, zoals de naam al zegt, enorm. Op een terrein van 13 hectare is een kunstmatig meer aangelegd; in het midden is het futuristische gebouw geplaatst, geheel opgetrokken uit glas, donker hout en titanium. Vanuit de diepe catacomben beneden straatniveau kijk je als bezoeker door het glazen dak naar de hemel boven je en naar het verkeer op de Chang’anweg aan de noordkant van het theater.

Onder het eivormige dak zijn een kunstcentrum, expositieruimten, winkels en een restaurant ingericht rond drie grote podiumzalen: een opera met 2.500 zitplaatsen, een concertzaal voor 2.000 bezoekers en een theaterzaal voor nog eens ruim 1.000 man publiek.

Andreu liet zich inspireren door het negentiende-eeuwse Palais Garnier in Parijs maar vooral door het Centre Pompidou. Andreu: „In eerste instantie had ik een meer in gedachten met een eiland. Een rustpunt in de stad, open en toegankelijk voor het publiek. Ik hoop dat het theater een opmaat is naar de openstelling van het regeringscentrum Zhongnanhai achter de muren van de Verboden Stad”.

Maar heeft het ei van 300 miljoen euro echt iets met China te maken? Deze vraag leidde tot oeverloze discussies tijdens de bouwperiode waardoor het project vertraging opliep. Er volgde een reeks aanpassingen. Om tal van technische en budgettaire kwesties lag de bouw ook nog eens achttien maanden stil en er ontstond hevige discussie over de landschapsarchitectuur. Andreu wilde bescheiden, moderne verlichting en sobere beplanting. Maar de opdrachtgevers wilden juist veel licht, feeëriek en bombastisch, en brede bloemperken. In mei 2004 brak een nieuwe storm van kritiek los toen het dak van een terminal op de Parijse luchthaven Charles de Gaulle, een ontwerp van Andreu, was ingestort.

Andreu bleef rotsvast geloven in zijn concept. „Een compromis is voor de politiek, maar in de kunst smoort het de creativiteit”, zegt hij. „Juist doordat het compromisloos is, waren de Chinezen ervan gecharmeerd. Ik ben ervan overtuigd dat over een paar jaar de mensen die mijn gebouw zien, zullen denken: dat is typisch Chinese architectuur. Het is in China geworteld en gebouwd, geen steen komt uit het buitenland. Alleen het hout voor de constructie is geïmporteerd.”

Een oudere bezoeker is het niet met hem eens: „Mijn kaartje kostte meer dan twintig euro. Dat is veel te duur. Het is de eerste en laatste keer dat ik naar dit theater ga. Het is door een Westerling gebouwd en een belediging voor ons, Chinezen. Het heeft niets te maken met onze eigen cultuur.”

    • Bettine Vriesekoop