‘Naar Schotland’ toont ongeluk van middenklasse

Theater Naar Schotland van Thibaud Delpeut, door het Nationale Toneel. Gezien 28 febr. NT-Gebouw Den Haag. Aldaar t/m 16 maart. In april in Amsterdam en Haarlem. Info 0900-8282999 of www.nationaletoneel.nl.

Zet twee echtparen en een bank op het toneel, en Edward Albee nestelt zich tussen hen in. Zijn Wie is er bang voor Virginia Woolf? uit 1962 is zo invloedrijk, dat alle huwelijkstragedies sindsdien voetnoten bij zijn klassieker zijn.

Thibaud Delpeut schreef en regisseert een nieuwe Woolf-voetnoot: Naar Schotland, uitgebracht door het Nationale Toneel. Alle elementen zijn aanwezig; de ineenstorting van een kinderloos huwelijk, met een jonger echtpaar als publiek dat collaterale schade oploopt, liters drank als brandstof, en een fantasie over een kind als inzet. Eén belangrijke wijziging in deze variant: niet alleen de laatste illusies worden vermoord, het echtpaar doodt ook zichzelf.

De jonge Delpeut studeerde vorig jaar af en wordt in zijn eerste seizoen meteen omarmd door Toneelgroep Amsterdam en het Nationale Toneel. Terecht, hij is een sterke, conventionele toneelschrijver en regisseur. Volgens het recept ‘in ieder droomhuis een nachtmerrie’ maakt hij realistische stukken over het verborgen ongeluk van de middenklasse, met een doortimmerd plot en mooi uitgewerkte personages.

In Naar Schotland lijkt hij aanvankelijk te veel problemen te hebben gestopt. Niet alleen de kinderloosheid; de echtgenoot blijkt ook nog een succesrijk bestaan als bankdirecteur bij elkaar te fantaseren. Als dat verhaal dreigt uit te komen, gooit hij er een fantasiekanker en een halfslachtige poging tot vreemdgaan bovenop. De lijnen komt ten slotte toch mooi samen. Vrouw geen kind, man geen werk: ze hebben niets, alleen elkaar. De lijnen worden bovendien mooi verknoopt met het lot van het andere echtpaar, dat geld en kind moet leveren.

Delpeuts acteursregie is wederom sterk. Saskia Temmink speelt de kinderloze vrouw als een wanhopige die alle stadia van verdriet al heeft doorlopen en daar een zekere onthechte vrijheid aan ontleent. Ook Jappe Claes, als haar man, krijgt iets onaantastbaars door zijn besluit te sterven. Anne Prakke en Sarah Maria Eweg spelen energiek het andere echtpaar dat liefdevol wil helpen, maar dat met groeiende weerzin de reikwijdte van de waanzin ontdekt.

Delpeuts experiment met een fragmentarische vertelstijl pakt rommelig uit en haalt de vaart uit de lange voorstelling. Flashbacks komen in onduidelijke volgorde. Prakke en Ewig volgen Claes en Temmink met de video en vangen hen in extreme close-ups. Ook vertolken zij de gedachten van de kinderlozen. Zo spelen zij op drie niveaus hun geweten. De voorstelling is op zijn best in een klassieke toneelscène: gewoon twee echtparen op de bank met een spelletje hints. Geestig, tragisch en heerlijk pijnlijk, net als bij Albee.

    • Wilfred Takken