Magnetronnieuws

Oude kwesties worden ons regelmatig opgedist als nieuws. Zoals vorige week de Northrop-affaire. Geen nieuws. Wel een moreel ijkpunt.

Met een zekere regelmaat duiken er oude affaires op in de Nederlandse actualiteit. Affaires waarvan de relevantie soms moeilijk invoelbaar is voor degenen die ze niet bewust hebben meegemaakt, maar die voor hen die het zich wel goed kunnen herinneren, absolute morele ijkpunten blijken. Het gaat om zaken waarbij vaak een enkele besmette naam al voldoende is om het onderscheid tussen Goed en Fout aan te geven. We zagen het kort geleden nog bij het optreden van Johan Heesters, maar ook ‘Weinreb’ bijvoorbeeld blijft een beladen term. Wellicht dat de naam ‘Srebrenica’ ooit ook een dergelijke betekenis krijgt, al lijkt die kwestie nu nog tot een andere, ernstigere categorie te behoren – die van nationale rampen.

Oude affaires, kortom, worden ons met een zekere regelmaat weer voorgeschoteld, als een jaren zeventig-gerecht van kip met een ananasschijf uit blik, nu opnieuw geschikt voor consumptie na twee minuten in de magnetron.

Soms lukt het met de beste wil van de wereld niet om zo’n affairetje weer opgewarmd te krijgen – zie bijvoorbeeld de non-rel rond de nationaal-socialistische sympatieën van de jeugdige Joop den Uyl. Die kwamen overal in de pers weer ter sprake, naar aanleiding van de vorige week verschenen biografie van Anet Bleich, Joop den Uyl 1919-1987. Dromer en doordouwer. Het leidde hoofdzakelijk tot schouderophalen.

Anders is het met de Northrop-affaire, het vervolg van ‘Lockheed’. Zoals Bleich in haar boek beschrijft, onderdrukte Den Uyl een geheime bijlage bij het Lockheed-rapport die uiterst beschadigend zou zijn geweest voor prins Bernhard, over diens lobbywerkzaamheden voor Northrop.

De vraag is, waarom is de Northrop-affaire nu nieuws? Komt Bleich met nieuwe feiten? Nauwelijks. De hele Northrop-affaire en de geheime bijlage zijn uitgebreid beschreven in Vrij Nederland van 2 april 2005. In 1977 had Het Vrije Volk er ook al melding van gemaakt, en de affaire is sindsdien nog een paar keer in de Nederlandse media ter sprake gekomen. Dat weerhield de Volkskrant, de krant waarvoor Bleich schrijft, er overigens niet van om in haar berichtgeving te doen alsof het om nieuwe onthullingen ging. Totdat de auteurs van het stuk in Vrij Nederland, Hugo Arlman en Gerard Mulder, er in een ingezonden brief op wezen dat zíj Bleich haar bronnenmateriaal over dit onderwerp hadden geleverd.

Maar ook Trouw schreef: „Langzaam dringt het tot de aanwezigen bij de promotie van journalist Anet Bleich door: als Den Uyl de Northrop-affaire niet had verzwegen, waren de Oranjes misschien wel verleden tijd geweest.” Zeker even niet opgelet in 1977 of 2005, die aanwezigen – onder wie PvdA-coryfeeën als Ed van Thijn en Max van der Berg. Het artikel in Vrij Nederland is niettemin glashelder: „Den Uyl zou dus zelf het initiatief hebben moeten nemen om het onderzoek naar Northrop te openen. Dat hij daarin weinig trek had, is niet moeilijk te verklaren. Het Lockheed-rapport was al een potentiële bom onder de monarchie, die vooral de PvdA zou raken als hij zou afgaan.”

Geen nieuwe feiten dus, en hoewel Groenlinks aanvankelijk om openheid van zaken vroeg (Vrij Nederland zette ondertussen de bijlage op internet), spraken VVD, CDA en SP verveeld van „oud nieuws”. Van Thijn dacht daar heel anders over: „Als er een strafproces tegen prins Bernhard was gekomen, zou het hele kaartenhuis zijn ingestort.” Een gemiste kans, zou je zeggen. Maar Van Thijn vervolgt: „Joop was een absolute redder.” Den Uyl heeft het volgens hem „briljant opgelost en de monarchie gered”. En Max van der Berg meende: „Mensen in topfuncties moeten nu eenmaal kiezen voor de grotere belangen.” Ook uit veel krantenkoppen van vorige week sprak waardering: ‘Alom begrip voor verzwijgen rol Bernhard’, ‘Premier Den Uyl redde troon Beatrix’.

„Hij heeft een doodzonde gepleegd door informatie achter te houden”, aldus Bleich zelf. „Maar als Den Uyl dit naar buiten had gebracht, was er echt polarisatie rondom het koningshuis ontstaan. Dat zou een moeilijk houdbare situatie hebben opgeleverd.” Interessante woordkeuze, ‘polarisatie’, waar horen we dat wel vaker de laatste tijd? Bepaald geen stopwoordje uit de jaren zeventig.

De Northrop-affaire is weer in het nieuws, niet om de feiten, maar om de meningen. Omdat het gaat om een moreel ijkpunt, en er ons zo een sociaal wenselijke handelswijze kan worden voorgespiegeld. Die handelswijze kunnen we kort samenvatten in de woorden van Bleich: liever een doodzonde dan ‘polarisatie’.

Wat jammer dan dat verreweg de meeste krantenlezers, en hier en daar een columnist, het daar volstrekt niet mee eens zijn. Wie de ingezonden brieven en internetreacties bekijkt, ziet goed onderbouwde verontwaardiging en alom onbegrip voor het verzwijgen van Bernhards rol. Het gaat te ver om te spreken van een kloof tussen media en volk, of tussen politiek en volk, want daarvoor lig

gen de meningen te genuanceerd. Maar het geeft wel aan dat de PvdA wellicht toe is aan een herijking van de begrippen Goed en Fout. Er zijn nu eenmaal omstandigheden denkbaar waarbij polarisatie te verkiezen is boven het begaan van een doodzonde.

    • Corine Vloet