Druk in de aderen

Wat is een te hoge bloeddruk, en hoe ontstaat die eigenlijk? Is er een verband met overgewicht?

Verhoogde bloeddruk komt veel voor en bloeddrukverlagende middelen behoren tot de meest gebruikte geneesmiddelen in ons land. Uit heel veel onderzoek blijkt dat verhoogde bloeddruk gepaard gaat met een verhoogde kans op het ontstaan van hart- en vaatziekten. Vooral herseninfarcten en hersenbloedingen komen vaker voor bij mensen met hoge bloeddruk.

Uit even zoveel studies blijkt dat wanneer de bloeddruk wordt verlaagd met geneesmiddelen het risico op deze aandoeningen weer flink daalt. Wanneer verhoogde bloeddruk lang bestaat, kan dit ook leiden tot verminderde pompfunctie van het hart – hartfalen – en minder functioneren van de nieren. Bloeddrukdaling kan dit risico ook verminderen.

Er is veel discussie over wat een normale bloeddruk nu eigenlijk is. Meestal wordt 120/80 mmHg als een gemiddelde bloeddruk gezien en bloeddrukken boven 140/90 mmHg als verhoogde bloeddruk beoordeeld.

De oorzaak van een hoge bloeddruk is meestal onbekend. Er zijn wel een paar, vrij zeldzame, oorzaken bekend, maar als daar geen duidelijke aanwijzingen voor zijn,dan wordt verhoogde bloeddruk meestal aangeduid als ‘essentiële hypertensie’. Dit betekent eigenlijk ‘we weten niet wat de oorzaak is’. Toch zijn de inzichten de laatste jaren wel iets aan het veranderen. Het blijkt namelijk dat overgewicht, en met name buikvet, leidt tot verhoogde bloeddruk. Bloeddruk is dan ook een van de vijf onderdelen van het metabool syndroom.

Vetcellen in de buik produceren hormonen die de bloeddruk doen verhogen. Ook is het lichaam bij overgewicht vaak minder gevoelig voor insuline. Dat leidt er weer toe dat zout door de nieren wordt vastgehouden in plaats van uitgescheiden. Hierdoor neemt het bloedvolume iets toe waardoor de bloeddruk stijgt. Kortom, er zijn nu verschillende mechanismen bekend waardoor buikvet bijdraagt aan het ontstaan van verhoogde bloeddruk. Uit ons eigen onderzoek in Utrecht blijkt dat overgewicht, als onderdeel van het metabool syndroom, bij ongeveer de helft van patiënten met vaataandoeningen de oorzaak is van verhoogde bloeddruk.

De beste behandeling voor hoge bloeddruk bij mensen met overgewicht lijkt voor de hand liggend: gewichtsreductie. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt ook echt dat dit goed werkt. Wanneer bij deze mensen de belangrijkste oorzaak, namelijk overgewicht, wordt verminderd dan zakt de bloeddruk. De bloeddruk zal ook iets dalen door minder zout te eten. In de afgelopen decennia is de dagelijkse zoutinname steeds verder toegenomen. Zout is een goedkope smaakversterker en het wordt door producenten van voedsel steeds meer gebruikt. Wanneer je de hoeveelheid zout in voedsel beperkt, bijvoorbeeld door zelf zo min mogelijk zout bij het eten te doen, dan zal dit een effect hebben op de bloeddruk. Zeker bij mensen met overgewicht, omdat zout bij hen minder goed wordt uitgescheiden door de nieren.

Dit soort maatregelen zijn logische eerste stappen in de aanpak van verhoogde bloeddruk, zeker bij mensen met overgewicht. Mocht uiteindelijk blijken dat dit onvoldoende effect heeft op de bloeddruk, dan kan altijd nog gestart worden met medicamenteuze behandeling. Daar moet zeker niet mee geaarzeld worden bij mensen met verhoogde bloeddruk én een hoog risico op het ontstaan van vaataandoeningen. De gevolgen van hoge bloeddruk kunnen enorm zijn. Denk bijvoorbeeld aan een herseninfarct of hersenbloeding waardoor iemand de rest van zijn of haar leven invalide raakt.

Volgende week: hoe leidt overgewicht tot vaatziekten?

Frank Visseren is internist en epidemioloog in het UMC Utrecht. Voor vragen en reacties: Zbrieven@nrc.nl. Voor weblog (met de vorige afleveringen): nrc.nl/visseren