Doden door probiotica 3

Op 14 februari was de gedeeltelijke ontknoping van het fatale probiotica-onderzoek in Utrecht, met de publicatie in The Lancet (`Doden in studie toch direct gevolg probiotica`, NRC Handelsblad, wetenschapspagina 14 februari). De probiotica hadden wel degelijk een onverwachte bijwerking, waarbij negen patiënten aan een speciale complicatie (darmischemie) zijn overleden.

De gehanteerde stopregels maakten het volgens door mij geraadpleegde deskundigen (Prof. Richard Gill en Prof. Ronald Meester) vrijwel onmogelijk de studie voortijdig te beëindigen. Helaas is het plaatje van de gevolgde aanpak niet compleet. Er was wel een duidelijke trend waarneembaar dat er in een van de twee geblindeerde groepen meer sterfte optrad, maar die was toen dus nog niet significant. Het optreden van de `normale` sterfte in de groepen was helaas geen reden om de blindering op te heffen.

Daar bovenop rapporteerden de ziekenhuizen ook nog niet eens elke abnormale sterfte. Er waren slechts twee gevallen van darmischemie in de probioticagroep gerapporteerd, waarbij de blindering overigens wel was doorbroken. Als een of twee gevallen van darmischemie in de controlegroep waren gevallen, was er nog weinig reden tot verontrusting. Ze vielen echter in de probioticagroep. Samen met de hogere mortaliteit wordt de waarschijnlijkheid dat er iets mis kan zijn groter. De monitoring-groep was misschien onvoldoende ingesteld op het onverwachte. Hier is mijns inziens toch iets misgegaan, maar dat is een zaak van de inspectie.

Een tweede punt is dat er in de media veel het woord wordt gegeven aan allerlei deskundigen, die aan zogenaamde damage control willen doen. Op zich heb ik niks tegen de toepassing van probiotica. Ik was echter niet erg verrast dat gezonde bacteriën in een consortium uiteindelijk toch onverwachte effecten op de gastheer konden hebben. Uiteindelijk ben ik daar ook deels in 1989 in Nijmegen op gepromoveerd. Bifidobacteriën (melkzuurbacteriën die ook in probiotica worden toegepast) waren in een van mijn serum-afbrekende samenwerkingsverbanden van mondbacteriën de snelle groeiers die de koolhydraatzijketens van glycoproteïnen uit serum aanpakten, waarna door andere bacteriën de eiwit-backbone werd aangepakt. Je afweersysteem zal zeker ontregeld worden als de glycosylering wordt verwijderd met alle mogelijke onverwachte effecten. Bacteriën aanbrengen bij een zware ontsteking is niet van gevaren ontbloot.