De stelling van Madeleine Albright: Irak is de grootste ramp van Amerika’s buitenlandbeleid

De nieuwe president mag geen jaar de tijd nemen om uit te vinden hoe het reilt en zeilt in Washington. Daarom is Hillary mijn favoriet, zegt Madeleine Albright tegen Maarten Huygen.

Madeleine Albright doceert diplomatie aan de Georgetown Universiteit in Washington. Zij was minister van Buitenlandse Zaken onder president Clinton. Haar jongste boek is ‘Memo aan de nieuwe president’. Foto’s Roger Cremers Cremers, Roger

Uw boek maakt duidelijk dat een president weinig manoeuvreerruimte heeft in het buitenlandse beleid. Alle kandidaten nemen nu afstand van president Bush. Maakt het voor de wereld buiten de VS verschil of bij de eindronde een Republikein dan wel een Democraat president wordt?

„Ik denk van wel. Het heeft te maken met de wijze van benadering. Wat voor soort adviseurs zal de nieuwe president krijgen? Bij deze verkiezingen is er al één kwestie waarbij het verschil tussen Democraten en Republikeinen groot is: Irak. De Republikeinse kandidaat, John McCain, heeft gezegd dat we daar misschien wel 100 jaar blijven. De Democratische kandidaten, Hillary Clinton en Barack Obama, hebben gezegd dat we moeten vertrekken.”

McCain is erg toegewijd aan de krijgsmacht. Hij komt er zelf uit voort en is zelfs krijgsgevangene geweest in Noord-Vietnam. Maar zou hij werkelijk zo lang in Irak willen blijven zonder steun van de Amerikanen en met een financieringstekort dat door die oorlog steeds groter wordt?

„Die vraag kun je zeker stellen. In mijn boek zei ik al dat er geen goede uitweg uit Irak is. Irak is de grootste ramp van het Amerikaanse buitenlandse beleid. Erger dan Vietnam, niet in aantallen slachtoffers maar in onbedoelde gevolgen. Als ik dit in spreekbeurten zeg, krijg ik applaus. Dat bewijst dat het Amerikaanse volk de oorlog zat is. Ik weet niet hoe McCain dat oplost.

„Onlangs stelde de Amerikaanse opperbevelhebber in Irak, generaal Petraeus, een pauze voor in de terugtrekking. Misschien zouden de militairen daar meer voor voelen als iemand met een militaire achtergrond als McCain president is. Maar ik zie er de zin niet van in. De oorlog kost een fortuin.

„Natuurlijk moet iedereen dankbaar zijn voor wat de Amerikaanse troepen presteren. Zij zijn zeker een deel van de oplossing. Maar de oorlog in Irak is een prachtig doelwit voor iedereen die ons haat.”

Toch kunnen de Democraten niet plotsklaps vertrekken. Ook de Democraten moeten misschien hun belofte tot een spoedige terugtrekking breken.

„Ik ben persoonlijk nooit voor een vaste datum geweest voor terugtrekking. In Bosnië hadden we wel zo’n datum vastgesteld. We zeiden dat we zouden vertrekken maar het lukte niet. Dus de terugtrekking moet in fasen verlopen. Heel voorzichtig. Veel spullen kunnen we daar niet zomaar achterlaten. We moeten daar wel troepen houden om de terreurorganisatie Al-Qaeda te bestrijden.

„De Iraakse minister van Defensie vindt zelfs dat wij tot 2018 moeten blijven. Hij is bang voor buitenlandse strijders die over de grenzen komen. Daar zijn diplomatieke oplossingen voor nodig. De buren moeten de grens bewaken en de stroom van strijders tegenhouden.”

Als ook de Democraten niet meteen vertrekken, is er dus slechts een gradueel verschil tussen de Republikeinse en Democratische kandidaten.

„Ik denk dat Senator McCain aan de robuuste kant is. Hij zei 100 jaar.”

Is er dan een verschil tussen de twee Democratische kandidaten Clinton en Obama?

„Voor mij wel. Ik ben supporter van Hillary Clinton. Er is een groot verschil tussen de benadering van haar en die van Obama. Het is populair om te zeggen dat je beter geen deel uit kunt maken van de gevestigde machten in Washington. Maar je moet wel begrijpen hoe het Congres en de uitvoerende macht samenwerken. Er zijn voorbeelden van presidenten die dat eerst nog moesten uitvinden. Carter en Clinton kwamen van buiten Washington en die deden er een jaar over om uit te vinden hoe het werkt.

„Die luxe hebben we niet. De president moet meteen klaar zijn. Hij/zij moet zeker de leiding nemen in het onderwerp klimaatverandering.

„Uiteindelijk moet er een nieuw verdrag worden geratificeerd. Daartoe zijn consultaties nodig met de Senaat. Je moet echt weten hoe dat in zijn werk gaat. Clinton weet dat.”

McCain heeft net zo goed als Clinton veel ervaring en hij wil ook een nieuw klimaatverdrag. Wat dat betreft is er geen verschil.

„Hij heeft veel ervaring. Ik heb veel respect voor hem. Wij hebben ook dingen samen gedaan. Ik was verbaasd dat hij het eerst niet zo goed deed. Ik heb altijd gedacht dat hij de sterkste Republikeinse kandidaat was.”

Op de lange termijn waren Republikeinse presidenten in combinatie met een Democratisch congres erg effectief. De Democraten begonnen veel oorlogen waaronder de Vietnamoorlog...

„…maar de Republikeinen verknoeiden het. We hebben altijd een buitenlands beleid gehad dat door twee partijen werd gedragen. Behalve Irak dan. Maar dat is alsof je aan mevrouw Lincoln zou hebben gevraagd, ‘Wat vond u – buiten de moord op uw man – van de voorstelling?’ Irak is dus een grote uitzondering op de algehele consensus. We zijn een nieuwe oorlog begonnen terwijl we ons hadden moeten concentreren op Afghanistan. Dat is een belangrijk verschil met de Democraten.”

Er zijn ook economische verschillen. Zijn de Democraten niet meer geneigd tot handelsprotectionisme dan de Republikeinen?

„De vraag is of de term protectionisme wel juist is. Er zijn vele varianten van open grenzen. Ook Europa heeft veel beperkende regels met name voor de landbouw. Er zijn weliswaar minder arme mensen in de wereld dan vroeger maar de kloof met de rijken groeit. Als we allemaal arm zouden zijn, zouden we tenminste het zelfde zijn. Maar in de informatiesamenleving weten de armen wat de rijken hebben.

„De Democraten zijn een werkerspartij. En de werkers van Amerika zijn ongelukkig omdat ze economisch in de klem raken. Toen we hier in 1948 uit Tsjechië kwamen, zei mijn vader altijd dat Amerika een echt middenklasseland was en dat er geen verdeeldheid was tussen rijk en arm. Het is heel raar om nu te zien dat hele groepen mensen vinden dat ze geen deel uitmaken van de Amerikaanse droom. De Republikeinen geloven dat de welvaart van de rijken naar beneden druppelt op de armen, terwijl de Democraten zich zorgen maken over sociale voorzieningen, gezondheidsverzekering en dat soort zaken.”

Bedoelt u dat de Democraten de Amerikaanse industrie meer willen beschermen tegen goedkope importen?

„In sommige gevallen is dat goed. In Europa gebeurt dat ook. Wij maken ons meer zorgen over vrijhandel. Obama en Clinton willen een pauze voor handelsovereenkomsten.”

Maar zal China dat goed vinden? Amerika heeft veel staatsleningen uitstaan aan dat land.

„Zij bezitten veel van het Amerikaanse begrotingstekort maar ze hebben ons nodig als afzetmarkt. Ik weet niet wie er afhankelijk is van wie. Politici kunnen zich nu gemakkelijk afzetten tegen China. Maar voor wie in de regering zit, is China een realiteit.”

Uiteindelijk zijn er veel overeenkomsten tussen Republikeinen en Democraten.

„Het buitenlandbeleid komt niet in segmenten van vier jaar. President Bush heeft zaken laten liggen die zijn voorganger Clinton niet had kunnen afmaken. Ik hoop dat de Democraten fair genoeg zijn om een aantal goede dingen van Bush voort te zetten, bijvoorbeeld de nieuwe relatie met India. Een Democratische president moet ook een aantal Republikeinen in zijn kabinet opnemen.”

    • Maarten Huygen