Burgemeester blijft, dorp verandert

Alle Franse gemeenten kiezen deze maand een nieuwe gemeenteraad, die weer de burgemeester kiest. Op het platteland blijft daarbij veel hetzelfde, maar er daagt ook verandering.

Inwoners van Vernet-la-Varenne bekijken in het café de kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen. Foto Fabrice Dimier In a Vernet La Varenne bar, villagers are looking at a list of candidate for the local elections Dimier, Fabrice ;Libre arbitre

Hij ruimt sneeuw, vult belastingpapieren in als inwoners erom vragen en is weken zoet als de weg weggeregend is. „Futiliteiten zijn mijn werk”, zegt Jean- Paul Regnaut (76) berustend. „Maar je doet het niet voor jezelf.”

Regnaut is burgemeester van Brenat, een gehucht van 560 zielen in de heuvels vlakbij het Massif Central. Aantrekkelijke locatie, goed te berijden als je werkt in steden als Clermont-Ferrand en Issoire. Tien jaar geleden waren er nog maar 480 inwoners.

Ondanks de aanwas is er een probleem. Over een week zijn er verkiezingen, en er is niemand die de burgemeester wil opvolgen. Want Regnaut stopt. Onherroepelijk. „Het wordt tijd dat de jongeren het overnemen.”

Het Franse platteland is in de overgang. In Brenat kun je dat goed zien. Twaalf jaar is Regnaut burgemeester geweest. Daarvoor was hij dertien jaar wethouder. Lang? Ach, wat is lang. Het staatsieportret in Regnaults kantoortje – voorheen de dorpsschool – is nog van president Sadi Carnot (1887-1894). Tegen het versleten streepjesbehang hangen een sabel en een roos gekruist. Ze vertellen dat gepensioneerd gendarme Regnaut in wezen hetzelfde doet als zijn schoonvader, die het dorp bestuurde van 1931 tot 1979. Hij handhaaft orde en vrede. Met zachte hand, want hij is „een echte diplomaat.”

Niet de burgemeester, maar het dorp is veranderd. De nieuwkomers uit de stad zijn niet ingeïnteresseerd in een hechte dorpsgemeenschap, zegt Regnaut. Om te werken, boodschappen in te slaan of uit te gaan rijden ze naar de stad. „Brenat is een slaapdorp geworden.” Dat niemand hem wil opvolgen, zegt hij, toont een maatschappelijke ontwikkeling. „De mensen doen alleen nog iets als ze betaald krijgen. Omgekeerd verwachten zij dat je er altijd voor ze bent. Gratis.”

De komende twee weken zijn er raadsverkiezingen in alle 36.683 Franse gemeenten. In omvang een gebeurtenis van internationaal formaat: Frankrijk is in zijn eentje goed voor de helft van alle gemeenten in Europa. Elk zichzelf respecterend gehucht heeft twee zekerheden: de kerk en de burgemeester. Geen politieke kwestie: in de ruim 32.000 gemeenten met minder dan 2.000 inwoners is het kiezen van een gemeenteraad – die vervolgens de burgemeester aanwijst – vooral een cyclisch ritueel, net zoiets als de verandering van seizoenen. Tachtig procent van de burgemeesters is kandidaat voor zijn eigen opvolging. De meesten blijven langer dan twintig jaar aan. Maar waar verandering daagt, komt aan het licht dat het platteland van gedaante verandert.

Niet altijd mondt dat uit in een gebrek aan kandidaten. In Vernet-la-Varenne, twintig kilometer verderop, is het levendigheid troef. Trots loopt Roger Soleil (50) door le bourg, het hart van dit dorp van 760 inwoners. Hier een feestzaal, daar een apotheek, de supermarkt, benzinestation, zelfs nog een tandarts en een voetbalclub, gedeeld met het buurdorp. „We hebben hier alles nog”, zegt de ex-vuilnisman, sinds negentien jaar adjoint van de burgemeester.

Het enige waaraan het ontbreekt, zegt Roger Soleil, is eigenlijk de burgemeester zelf. „Die zit altijd in Clermont. Hij doet niets voor het dorp.” Soleil is de vaste invaller voor alles wat van een dorpsburgemeester verwacht wordt. Hij stuurt brieven aan de ‘vreemdelingen’ van het nieuwe restaurant. Gaat elk dag langs bij bar en bakker. En als er zoals laatst een jongetje ziek is, bellen diens ouders hem. Soleil gaat dan meteen langs, ook al kan hij uiteindelijk niet meer doen dan de dokter bellen. Hij moet wel, zegt hij. „Vroeger mopperden de mensen alleen, nu slepen ze je voor het gerecht bij de minste nalatigheid.”

Dit jaar is Soleil overgelopen naar een alternatieve lijst. Tot grote spijt van burgemeester Robert Pastural (59). Aan de rand van het dorp staat hij aan het begin van de avond klaar voor de campagnefoto met een groep dorpsgenoten. Hij is nu negentien jaar burgemeester en gaat voor een vierde mandaat.

Dat hij er niet elke dag is, klopt wel, zegt hij. Hij werkt in Clermont. „Burgemeester ben ik in de avonduren en in het weekeind”. De druk op burgemeesters is de laatste jaren groter geworden, vindt hij. „Je moet steeds meer persoonlijke problemen van mensen oplossen. En als je zegt dat je daarvoor niet gekozen bent, krijg je onvrede.”

Maar de roep om verandering komt in Vernet-la-Varenne ook van een andere kant. Xavier Piquel (39) is huisarts in Clermont en overtuigd ‘neoruraal’. Met zijn gezin woont hij sinds tien jaar in een opgeknapt huis op de heuvels buiten het dorp, maar in een isolement leeft hij niet. Hij speelt in bands jazz en rock, zijn vrouw rijdt de kinderen ijverig heen weer naar muziekscholen in de stad en ze ijveren voor de inrichting van een Huis voor de Gezondheid in het dorp, waar dokter, tandarts, fysiotherapeut en andere diensten samengaan. „Het heeft geen zin te roepen dat het hier een gat is. Je moet het dorp herorganiseren.”

Piquel is ook lijsttrekker, en dus kandidaat-burgemeester. Lijst drie. Met een groep bevriende ‘neoruralen’ heeft hij grote plannen. Er moet een ecologische wijk komen, en een nieuwe feestzaal met films en comfort. Maar zulke plannen houdt hij geheim voor de kiezer. „Als ik dit in het dorp vertel, kiezen ze me nooit. De oudjes willen geen verandering.”

    • René Moerland